Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

zicht - (soort zeis)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

zicht1* [soort zeis] {sichte 1350} middelnederduits sigde, oudengels sigðe (engels scythe), oudnoors sigð; van dezelfde i.-e. stam als zeis en zaag.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

zicht 1 znw. v. ‘kleine zeis’, mnl. sichte v., mnd. sichte naast segede, oe. sigðe, sīðe m. (ne. scythe), on. sigð v. sigðr m. — Behoort tot de idg. wt. *sek ‘snijden’. — Zie: zaag en zeis.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

zicht I (kleine zeis), mnl. sichte v. = mnd. sichte naast sēgede v., ags. sigðe, sîðe m. (eng. scythe), on. sigð v., sigðr m. “zicht, sikkel”, germ. *seʒiþô-, *seʒiþia-. Van idg. seq- “snijden” (zie zaag).

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

zicht 1 v. (zeis), Mnl. sichte + Ags. sigđe (Eng. sithe), On. sigđr: van denz. wortel als zaag, zeis, enz.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

A.A. Weijnen (2003), Etymologisch dialectwoordenboek, Den Haag

zeggen, zeggent zicht (Twente). Afgeleid van de wortel van lat. secare ‘snijden’.
DB VIII 149.

Thematische woordenboeken

T. Pluim (1911), Keur van Nederlandsche woordafleidingen, Purmerend

Zeis, verkort uit zagese (age wordt ei, vgl. maged = meid), en alzoo familie van zaag, als afl. van seg = snijden (zie Zaag). Ook zicht (= zeis) is hiervan afgeleid.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

zicht* soort zeis 1350 [MNW]

Overige werken

Julius Pokorny (1959), Indogermanisches Etymologisches Wörterbuch, Bern.

sek-2 ‘bemerken, sehen; zeigen’, ursprüngl. ‘wittern, spüren’ und (jünger) ‘sagen’, identisch mit sek-1.

Gr. ἐνέπω, ἐννέπω (-νν- Ausdruck der metr. Dehnung) ‘sage an, erzähle’ (Imp. ἔννεπε, Impf. ἔννεπε, Fut. ἐνι-σπήσω (*sk-ē-), Aor. ἐνι-σπεῖν, Imp. ἐνί-σπες, ἔνι-σπες, 2. Pl. ἔσπετε aus *ἔν-σπετε), ἄσπετος ‘unsäglich; unsagbar groß, unendlich’, πρόσ-εψις· προσαγόρευσις Hes. (: lat. insectiō), θεσπέσιος ‘wunderbar, göttlich’ (ursprüngl. ‘von der Gottheit geoffenbart’), aus *-σπέ-τιος; θέσπις, θέσπιος ‘Seher, Weissager’ wohl Verkürzung aus θεσπέσιος; θεσπίζω ‘weissage’; ἀσπάζομαι ‘begrüße’ (ἀ- aus “ἐν”); ἀσπάσιος ‘willkommen, erwünscht, erfreut’ (*n̥-σπά-σιος);
lat. īnseque ‘sag an’ (= gr. ἔννεπε), auch īnsece, с verschleppt aus Formen wie: insectiōnēs ‘narrationes’, insexit ‘dixerit’; inquam, inquis, -it ‘sage ich, sagst du, sagt(e) er’ (inquam Konjunktivform *en-skām ‘möcht’ ich sagen’; inquit ursprgl. themat. Aorist *en-ske-t wie ἐνι-σπεῖν);
umbr. prusikurent ‘pronuntiaverint’, sukatu ‘declārātō, pronuntiātō’; k statt p nach Formen mit Entlabialisierung des *k vor s, t;
acymr. hepp, mcymr. heby(r), cymr. eb(e), ebr ‘sagte’, mcymr. hebu ‘sprechen’, go-hebu ‘antworten’, cymr. ‘entsprechen’, mcymr. gwrtheb ‘Antwort’, cymr. ‘Einwand’, corn. gorðeby ‘antworten’; mcymr. dihaereb ‘Sprichwort’ (*dē-ad-pro-sko-), air. ārosc ds. (*ad-pro-sko-); mir. rosc ‘dithyrambische Dichtung’ (*pro-sko-); air. in-coissig (*ind-com-sech- aus *sek-) ‘bezeichnet’, tāsc ‘Anzeige’ (*to-ad-sko-), ēcosc ‘Erscheinung’ (*en-kom-sko-); mcymr. atteb, ncymr. ateb ‘Antwort’ (*ati-sek-), air. aithesc n. ‘Antwort’ (*ati-sku̯-om), con-secha ‘züchtigt’, cosc ‘Strafe’ = cymr. cosp ds. (*kom-sko-m), air. diuschi ‘weckt’ (*di-uss-sechi), air. insce ‘Rede’ (*eni-sku̯-i̯ā), auch air. scēl n. ‘Erzählung’ (*sketlo-n, woraus entlehnt cymr. chwedl usw.); mir. scoth f. ‘Wort’;
ahd. sagen ‘sagen’ (*sokē-), daneben germ. *sagi̯ō < *saʒwi̯ō in as. seggian, mnl. segghen, ags. secgan (engl. say), aisl. segja ds., Abstraktum aisl. ahd. saga ‘Aussage, Erzählung’ (nhd. Sage), ags. sagu f. ds.;
lit. sekù, sèkti ‘narrare’ (= (ἐν)έπω, inseque), sekimas ‘das Erzählen’, sėkmė̃ f. ‘Erzählung, Sage’, sakaũ, sakýti ‘sagen’, pãsaka ‘Märchen’ usw.;
aksl. sočiti ‘anzeigen’, sokъ ‘Anzeiger, Ankläger’, poln. osoka ‘Anklage, Verleumdung’ usw.;
ältere Bedeutung sek- ‘sehen’ und ‘zeigen’ (s. bereits oben ir. in-coissig, tāsc, auch con-secha, cosc wie lat. animadvertere auch ‘rügen’) in: air. rosc m. ‘Auge, Blick’ (*pro-sko-);
got. saiƕan ‘sehen’, aisl. sjā aus sēa, ags. sēon, as. ahd. sehan, nhd. sehen; got. siuns ‘Gesicht, Sehkraft’, aisl. sȳn, sjōn f. ‘Sehen, Sehvermögen, Erscheinung’, ags. sīen, as. siun ‘Sehvermögen, Auge’ aus *se(g)wní; Adj. got. anasiuns, ags. gesīene, aisl. sȳnn ‘sichtbar, ersichtlich’, sȳnast ‘scheinen’ (= ‘sich zeigen’); ahd. (gi)siht ‘das Betrachten, Gesicht, Anblick’, ags. gesiht ds.;
daneben aus dehnstufigem *sē(g)wni-: ahd. selt-sāni, mhd. selt-sǣne ‘selten’ seltsam (aber ags. seldsīene ‘selten’ aus -*sa(g)wni-);
hitt. šakuu̯a- n. Pl. ‘Augen’, šakuu̯āi- ‘sehen’; toch. A šotre, В šotri ‘Zeichen’ (*sek-tr-).

WP. II 477 ff., WH. I 702 f., Trautmann 255, Pedersen Toch. 69.

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal