Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

wrong - (gewrongen voorwerp)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

wrong* [gewrongen voorwerp] {1525} ablautend bij wringen.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

wrong znw. m. ‘haarwrong’ is een afl. van wringen, vgl. got. wruggo ‘strik’.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

wringen ww., mnl. wringhen “wringen, drukken, worstelen, kibbelen”. = ohd. ringan “zich inspannen, worstelen, strijden” (nhd. ringen), os. wringan (in ût-wringan “uitpersen, uitwringen”), ags. wringan “draaien, uitpersen” (eng. to wring). Met ablaut wrang, wrong (sedert ’t Oud-nnl.; = got. wruggo v. “strik”), wrongel, mnl. wronghele v. “gestremde melk” (ook ndd.). Zie nog bij wrok. De germ. basis wreŋʒ- (> wriŋʒ-), wraŋʒ-, wruŋʒ- staat tot werʒ-, warʒ-, wurʒ- (zie worgen) als spreŋʒ- (zie springen): idg. sperĝh-. Voor andere verwante bases zie rank III en werk II. Lit. reñgtis “zich buigen, zich inspannen” kan bij wringen hooren (NB. gh : ĝh; of heeft ook wringen misschien gh?) of bij rank III. Een basis wreŋq-, wroŋq- ligt wsch. aan on. , v. “hoek”, obg. rąka, lit. rankà “hand” ten grondslag, eventueel ook aan gotlandsch rang “hoek” en sommige der door ons direct met wringen gecombineerde woorden.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

wrong m. (het ineengewrongene), van denz. stam als 't meerv. imp. van wringen.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Debrabandere (2010), Brabants etymologisch woordenboek: de herkomst van de woordenschat van Antwerpen, Brussel, Noord-Brabant en Vlaams-Brabant, Zwolle

wronk, zn.: wrok, wraakzucht. Vnnl. wronck, wrongh ‘haat, vijandschap’ (Kiliaan). Verschoven betekenis - wellicht o.i.v. wrok - van wrong, ablautend deverbatief van wringen ‘ineendraaien’.

F. Debrabandere (2007), Zeeuws etymologisch woordenboek: de herkomst van de Zeeuwse woorden, Amsterdam

wronge zn.: kreuk, wat verkreukeld is; leren huls (van gareel). Afl. van wringen; zie wrange.

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

wrong s.nw.
Bymekaargevoegde en verstrengelde voorwerp, bv. toue of hare in 'n vlegsel.
Uit Ndl. wrong (1525), 'n afleiding van wringen 'draai, buig'.

Thematische woordenboeken

T. Pluim (1911), Keur van Nederlandsche woordafleidingen, Purmerend

Wringen, van den Germ. wt. wring = draaien, ineen-draaien, zich in bochten bewegen; bijv. het waschgoed wringen is dus: ineendraaien, samenpersen, vandaar ook fig. wrang. Afl. wrong = iets samengewrongens: een haarwrong, een gravenwrong; en wrongel = gewrongen, ineengeperst, gestremde melk.

Wringen, van den Germ. wt. wring = draaien, ineen-draaien, zich in bochten bewegen; bijv. het waschgoed wringen is dus: ineendraaien, samenpersen, vandaar ook fig. wrang. Afl. wrong = iets samengewrongens: een haarwrong, een gravenwrong; en wrongel = gewrongen, ineengeperst, gestremde melk.

Overige werken

Julius Pokorny (1959), Indogermanisches Etymologisches Wörterbuch, Bern.

u̯er-3: E. u̯er-g̑h- ‘drehen, einengen, würgen, pressen’, nasaliert u̯reng̑h-

Aisl. virgill ‘Strick’, urga ‘Tau-Ende’, as. wurgil ‘Strick’, mhd. erwergen st. V. ‘erwürgen’, ahd. wurgen ‘die Kehle zusammenschnüren, erwürgen’, ags. wyrgan ds.; aisl. vargr (‘*Würger’=) ‘Wolf, geächteter Verbrecher’, ags. wearg, as. ahd. war(a)g ‘Räuber, Verbrecher’, got. launawargs ‘undankbarer Mensch’, gawargjan (‘zum *warga- machen’) = ‘verdammen’ = ags. wiergan ‘verfluchen’, as. waragean ‘wie einen Verbrecher strafen’ usw.;
alb. z-vjerth ‘entwöhne’ (‘binde los’; Zweifel, ob nicht zu *u̯ert-, bei Pedersen KZ. 36, 335);
lit. veržiù, ver̃žti ‘einengen, schnüren, pressen’, veržỹs, viržỹs ‘Strick’, viržė́ti ‘binden’, váržas ‘Fischreuse’, lett. vērzt ‘wenden, drehen, kehren, lenken’, varzi ‘Setzkorb’, var̃za ‘Fischwehr; eine verwickelte Sache’; aksl. -vrьzǫ, -vrěsti ‘binden’, russ. pá-voroz ‘Zugschnur (am Beutel)’, poln. powróz ‘Strick’, sloven. vrzēl f. ‘Zaun, Hecke’, vielleicht auch russ. vérša, poln. wiersza (*u̯erg̑h-si̯ā) ‘Reuse’, klr. veréslo (*u̯erg̑h-s-lo-) ‘Kürbisstengel’, čech. povříslo ‘Garbenband, Strohband’, serb. vrijèslo ‘Kesselhaken’;
lit. viržỹs, lett. vìrsis (*u̯r̥g̑hi̯o-) ‘Heidekraut’, ablautend russ. véres, véresk ‘Heidekraut’, poln. wrzos, serb. vrȉjes ds.; lit. vir̃kštis, lett. virksne (*virsk) ‘steifes, starkes Kraut von Bohnen, Kartoffeln; Ranken von Erbsen, Hopfen’; vgl. von der i-Erw. *u̯(e)rei-k- die Worte für Heidekraut gr. (ϝ)ἐρείκη, air. froech, cymr. grug (*u̯roiko-).
Nasaliert *u̯reng̑h-:
Gr. ῥίμφα (*u̯renghu̯-, Schwyzer Gr. Gr. 1, 302) ‘rasch, behende’ (‘sich drehend’);
ahd. (ge)ringi ‘leicht’, afries. ring, mndl. gheringhe, mnd. mhd. (ge)ringi ‘leicht, schnell bereit’, wenn mnd. fries. r- statt des zu erwartenden wr- durch alten dissimil. Schwund des w- in der Vorstufe urgerm. *wrinʒwja- (aus *u̯renghu̯-) zu erklären ist;
mit anderer Bedeutungsentwicklung: ags. as. wrengan ‘fest zusammendrehen, winden, pressen’, ahd. ringan ‘sich windend anstrengen, luctāri’, nhd. ringen zu dän. vringle ‘winden’, mnd. mnl. wrang ‘bitter’, mhd. rang ‘Umdrehung’, ags. wrang n. (engl. wrong) ‘Unrecht’ (< anorw. vrang), ags.wrang(a) m. ‘Schiffsbauch’ (< anorw. vrǫng), alem. rang ‘Windung’; got. wruggō ‘Schlinge’; aisl. rangr (aschwed. vranger) ‘krumm, verdreht, unrecht’, mnd. wrank, wrange ‘sauer, bitter’, aisl. rǫng f. ‘Krummholz’, ags. wrang, mnd. urange f. ds.

WP. I 272 f., II 373, Trautmann 355, 362, Vasmer 1, 186 f., E. Fraenkel KZ. 72, 193 f.vgl. u̯erg̑- unten S. 1168.

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal