Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

woordenboek - (boek waarin woorden zijn beschreven)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

woordenboek zn. ‘boek waarin woorden zijn beschreven’
Vnnl. woordboeck, dats dictionarium [1584; Twe-spraack], desen Dictionaris oft Woorden-boeck [1618; Claes 1993].
Samenstelling van het meervoud van → woord en → boek.
De middeleeuwse en de eerste gedrukte Latijn-Nederlandse woordenlijsten werden vocabularius genoemd, bij Latijn vocabulum ‘woord’. In het Vroegnieuwnederlands gebruikte men in titels ook wel de vernederlandste vorm vocabulaer. Hiervan is woord(en)boek de vertaling. Aanvankelijk luidde de samenstelling nog woordboe(c)k, met de oorspronkelijke, uitgangsloze meervoudsvorm van woord (zoals nog in Zweeds ord ‘woord’ en ‘woorden’). Na de 18e eeuw komt deze vorm in de standaardtaal niet meer voor.
Vanaf de 16e eeuw nam men in Latijn-Nederlandse vertaalwoordenboeken veelal ook dictiones ‘zegswijzen’ op; die werden daarom dictionarium genoemd, later ook wel dictionaire of dictionaris, zie verder → dictionaire.
Lit.: M. Philippa (1993), ‘De etymologie van woordenboek’, in: Trefwoord 5, 11-12; F. Claes s.j. (1993), ‘Nog iets over Kiliaan en over de etymologie van woordenboek’, in: Trefwoord 6, 51-52

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

woordenboek ‘dictionaire’ -> Negerhollands woord-buk ‘dictionaire’; Sranantongo wortubuku ‘dictionaire’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

woordenboek* dictionaire 1584 [Toll.]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal