Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

voorraad - (hoeveelheid die voorhanden is)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

voorraad zn. ‘hoeveelheid die voorhanden is’
Vnnl. onse kameren ..., die wtgheuen konnen eenen voorraedt na den anderen ‘onze voorraadkamers, die de ene na de andere hoeveelheid proviand kunnen leveren’ [1562; iWNT], ontrent 20 lasten rogge in voorraedt [1592; iWNT].
Gevormd uit → voor 1 en → raad, als leenvertaling van Duits Vorrat ‘voorraad’. De betekenis ‘benodigdheden, hulpmiddelen’ van het tweede lid was in het Middelhoogduits heel gewoon, maar in het Middelnederlands zijn er slechts enkele voorbeelden van opgetekend (MNW). Dezelfde betekenis verschijnt in de samenstelling huisraad, uit Duits Hausrat.
Daarnaast staat de reeds Middelnederlandse samenstelling voreraet ‘voorafgaand overleg, voorafgaande raadgeving e.d.’, waarin het tweede lid wél rechtstreeks teruggaat op een van de Nederlandse betekenissen van het simplex.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

voorraad* [voorhanden hoeveelheid] {voreraet [voorafgaand overleg, voorbedachte raad] 1285; de huidige betekenis 1562} het tweede lid raad, middelnederlands raet, heeft als eerste betekenis: hulpmiddel, hetgeen men in een bepaald geval nodig heeft; de huidige betekenis is eigenlijk ‘waarvoor men van tevoren gezorgd heeft’.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

voorraad znw. m., mnl. vōreraet ‘voorafgaand overleg; voorzorg; voorbedachte raad’, mnd. mhd. ook ‘voorhanden hoeveelheid’, eig. ‘waarvoor men van te voren zorg gedragen heeft’, evenals fra. provisions ‘voorzieningen, voorraad’ (voor de bet. van het simplex raad = ‘zorg, voorzorg’ zie van Ginneken TsL 12, 1924, 3).

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

voorraad znw. In de tegenw. bet. en evenals in ’t Mnl. = “vooruitbedacht plan” reeds mhd. mnd. Zie raad.

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

voorraad, v.Ginneken TTL. 12, 3 ziet in de tegenw. bet. een getuigenis van de door hem aan het simplex raad (zie raad Suppl. ) toegekende bet. ‘zorg, voorzorg’. Voor de bet.-ontw. vgl. fr. provisions ‘voorzieningen, voorraad’.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

voorraad m., Mnl. vorraet: z. huisraad.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

voorraad s.nw.
Hoeveelheid goedere wat in 'n spens, pakkamer, winkel of bedryf geberg word vir latere verbruik, verkope of gebruik.
Uit Ndl. voorraad (1562) 'lewensmiddele soos kos en drank', 'n samestelling van voor 'voor' en raad, oorspr. 'hulpmiddel, dit wat mens in 'n bepaalde geval nodig het', tans 'waarvoor 'n mens vantevore gesorg het'.
D. Vorrat (14de eeu).

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

voorraad (Duits Vorrat)

T. Pluim (1911), Keur van Nederlandsche woordafleidingen, Purmerend

Voorraad. Het tweede komt van reeden, reiden = bereiden, klaar maken; het woord w.d.z.: wat vóór, vooraf klaar gemaakt is, wat bij het komen reeds klaar of aanwezig is.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

voorraad ‘voorhanden hoeveelheid’ -> Deens forråd ‘voorhanden hoeveelheid’ (uit Nederlands of Nederduits); Noors forråd ‘voorhanden hoeveelheid’ (uit Nederlands of Nederduits); Zweeds förråd ‘voorhanden hoeveelheid’ (uit Nederlands of Nederduits); Menadonees forat ‘voorhanden hoeveelheid’; Negerhollands voorraad ‘voorhanden hoeveelheid’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

voorraad voorhanden hoeveelheid 1562 [WNT] <Duits

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal