Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

verwant - (familie zijnd; overeenkomend)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

verwant bn. ‘familie zijnd; overeenkomend’
Mnl. verwant (zn.) ‘familielid’ in vader ... off verwanten des verspoelers ‘de vader of (andere) familieleden van degene die het geld verspeeld heeft’ [eind 15e eeuw; MNW verspeler]; vnnl. verwant (zn.) ‘familielid’ in metten hertougen van Gelre en sijnre genaden verwanten ‘met de hertog van Gelre en de familieleden van Zijne Genade’ [1528; WNT verwant II], verwant (bn.) ‘familie zijnd, overeenstemmend’ [1588; Kil.], Al die hem sijn verwant [1625; WNT]; nnl. ook gezegd van zaken ‘met een gemeenschappelijke oorsprong’ in (over bomen) met andere verwante ... soorten [1806; Serrurier 2, 502], de Nederlandsche en de andere naast verwante dialecten [1860; WNT], ‘geestelijk verbonden’ in onze zielen zijn nauw verwant [1880; WNT].
Ontleend aan Middelhoogduits of Middelnederduits verwant ‘familie zijnd; van dezelfde soort zijnd’ [15e eeuw; Pfeifer] (Nieuwhoogduits verwandt), oorspr. verl.deelw. van het ww. verwenden [15e eeuw; Pfeifer], in de betekenis ‘(zich) toekeren naar, met elkaar omgaan’; verwenden is afgeleid met het voorvoegsel → ver- (sub a) van het ww. wenden ‘(zich) keren, omdraaien’, zie → wenden. Ook het in de 19e eeuw uitgestorven Nederlandse ww. verwenden, mnl. verwenden ‘omkeren, draaien’ [1377-78; MNW], had een verl.deelw verwant naast verwent, zodat ontlening niet noodzakelijk is. Het meervoud verwanten pleit echter voor ontlening uit het Nederduits of Hoogduits: bij zelfstandige ontwikkeling in het Nederlands zou het meervoud eerder verwanden zijn (Schönfeld 1970, par. 92); hetzelfde geldt voor → gezant bij → zenden.
De beide oudste attestaties stammen uit Oost-Nederlandse bronnen (resp. Huissen en Kampen), wat eveneens pleit voor ontlening uit het Duits.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

verwant [geparenteerd] {1588} < middelnederduits, middelhoogduits verwant, verl. deelw. van verwenden [eig.: toekeren naar, in het middelhd. verbinden, huwen].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

verwant bnw., eerst bij Kiliaen (Ger. Sax. Sicamb.) < mnd. of laat-mhd. verwant (nhd. verwandt), dat sedert de 16de eeuw voor familieverhoudingen gebruikt wordt, maar eerst bet. ‘toegewend naar’, deelw. van verwenden.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

verwant bnw., door Kil. “Ger. Sax. Sicamb.” genoemd. Uit laat-mhd. verwant (nhd. verwandt) = mnd. vorwant o.a. = “verwant”, oorspr. deelw. van ver-(vor-)wenden “toewenden”; zie wenden.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

verwant bijv., + Hgd. verwandt: eigenlijk v.d. van verwenden (vergel. gezant en zenden) + Mhd. verwenden = verbinden, huwen: zeker vertaling van conjungere (z. winden).

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2007), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Supplement, Stellenbosch

verwant b.nw.
1. Verbind deur familiebande. 2. Wat ooreenkoms toon, soortgelyk.
Uit Ndl. verwant (1588 in bet. 1, 1803 in bet. 2).
Ndl. verwant uit Middelnederduits vorwant, Middelhoogduits verwant, die verlede dw. van verwenden 'verbind, trou'.
D. verwandt (15de eeu).

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

verwant (Duits verwandt)

T. Pluim (1911), Keur van Nederlandsche woordafleidingen, Purmerend

Verwant, van ’t Mhd. verwenden = toekeeren; van wenden = keeren. Verwant is dus alles, wat, met ’t oog op afkomst, naar ’t zelfde begin is toegekeerd: bloedverwant, stamverwant.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

verwant geparenteerd 1588 [WNT] <Nederduits

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal