Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

verkeer - (voertuigen en personen op de openbare weg; omgang)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

verkeer zn. ‘voertuigen en personen op de openbare weg; omgang’
Nnl. verkeer ‘omgang, contact’ in een nader verkeer met het schoone geslagt dezer volks-klasse [1791; WNT], ‘komen en gaan van goederen, handel’ in het ruim verkeer ... tusschen de beide landen [1843; WNT], ‘het komen en gaan van voertuigen enz. op de weg’ in het openbaar verkeer belemmerde [1858; Archief Eemland], het drukke verkeer aldaar [1865; WNT], ‘communicatie’ in telephonisch verkeer [1879; WNT].
Afleiding van het ww.verkeren in de betekenissen ‘zich ophouden, verblijven’ en ‘omgaan’.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

verkeer* [voertuigen en personen die de openbare weg gebruiken] {1843} van verkeren, middelnederlands verkeren [veranderen, keren, zich wenden, zich ophouden, verblijven, omgaan] {1201-1250} middelnederduits vorkeren, middelhoogduits verkeren, oudfries urkera, oudengels forcierran; van ver- + keren1.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

2verkeer s.nw.
1. Omgang, gemeenskap. 2. Handel. 3. Proses waartydens mense en (of) voertuie heen en weer beweeg.
Uit Ndl. verkeer (1835 in bet. 1, 1843 in bet. 2, 1865 in bet. 3).
D. Verkehr (18de eeu).

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

verkeer (Duits Verkehr)

M. Siegenbeek (1847), Lijst van woorden en uitdrukkingen met het Nederlandsch taaleigen strijdende, Leiden

verkeer b.v. in het zeggen: Er bestaat veel handelsverkeer tusschen Nederland en Engeland, is meer met het Hoogduitsche, dan met het Nederlandsche spraakgebruik overeenkomstig. Volgens het laatste zegt men beter: er bestaat meer handelsgemeenschap enz. – Ook in de beteekenis van omgang, waarin het, op voorgang onzer Hoogduitsche stamgenooten, mede wel eens voorkomt, is verkeering onder ons door het algemeen gebruik meer gewettigd.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

verkeer ‘voertuigen en personen die de openbare weg gebruiken’ -> Sranantongo ferker ‘voertuigen en personen die de openbare weg gebruiken’.

Dateringen of neologismen

Nicoline van der Sijs (2015-heden), Jaarwoordenzoeker ‘Een woord uit elk jaar 1800-heden’, zie ook bij Onze Taal

inburgeren [deel gaan uitmaken van een gemeenschap] (1847). De beroemde neerlandicus Matthijs Siegenbeek (1774-1854) publiceert in 1847 een Lijst van woorden en uitdrukkingen met het Nederlandsch taaleigen strydende, waarin hij zich richt tegen de germanismen die in het Nederlands worden opgenomen. In die lijst staat ook het woord inburgeren. Andere woorden die Siegenbeek afkeurt, zijn bijvoorbeeld aanhankelijkheid, afzet, bespreken, betwijfelen, bewonderen, bijbrengen, indelen, omgeving, onbevangen, ongekunsteld, opleven, verhouding en verkeer. In de negentiende eeuw spelen de Duitse wijsbegeerte (Kant, Hegel, Schopenhauer), literatuur (Goethe, Schiller), taalkunde (gebroeders Grimm), natuurwetenschap (Humboldt) en oude geschiedenis (Ranke) een rol van betekenis in de wereld. Ook de Duitse industrie en handel hebben in die tijd veel invloed op de rest van Europa. En invloed op economisch of cultureel terrein betekent vrijwel altijd ook invloed op de taal. En tegen die invloed op de taal komt dan meestal weer een reactie, zoals blijkt uit het geschrift van Siegenbeek, die hiermee als eerste op de Duitse invloed reageert.

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

verkeer voertuigen en personen die de openbare weg gebruiken 1843 [WNT] <Duits

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal