Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

velo - (fiets)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

velo zn. (BN dial.) ‘fiets’
Nnl. eerst Water-Vélocipéde en Aard-Vélocipéde ‘soort waterfiets’ en ‘soort fiets’ [1821; Konst- en letterbode], en velocipede ‘soort fiets’ [1824; Weiland], dan zijne velo was gebroken [1892; Weekblad van Yperen].
Naar het voorbeeld van Frans vélo ‘fiets’ [1879; Rey], verkort uit vélocipède ‘id.’ [1818, Rey]. Eerder al ‘snel rijtuig getrokken door paarden’ [1804; Rey], dat een geleerde samenstelling is van vélocí-, ontleend aan Latijn vēlōx ‘snel’ (genitief vēlōcis), verwant met → waaien, en -pède, ontleend aan Latijn pēs ‘voet’ (genitief pedis), zie → voet. Naar het voorbeeld van enerzijds vélocifère ‘snel rijtuig’ [1803; Rey], gevormd uit vélocí- en -fère van Latijn ferre ‘dragen, brengen’, en anderzijds bipède ‘tweevoeter’ [1755; Rey]. Eerder al ‘tweevoetig’ [1598; Rey], ontleend aan Latijn bipēs ‘tweevoetig’ en ‘tweevoeter’, samengesteld uit bi- ‘twee’ en pēs.
De velocipède was oorspronkelijk een voertuig met een zitplaats op twee of drie wielen, voortbewogen door het duwen met de voeten op de grond. Later gebeurde dat met aan de vooras bevestigde trappers, ten slotte door een rondgaande ketting om tandwielen op trap- en achteras. Velocipède is verouderd, velo is alleen nog in Belgisch-Nederlandse dialecten in gebruik, maar wijkt geleidelijk voor fiets.
Lit.: Konst- en letterbode (1821): Algemeene Konst- en Letterbode voor ... 1821, dl.2., Haarlem, 79; E. Sanders (1997b), Fiets! De geschiedenis van een vulgair jongenswoord, Den Haag/Antwerpen

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

vélo (Frans vélo)

E. Sanders (1997), Borrelwoordenboek: 750 volksnamen voor onze glazen boterham, Den Haag

velo Onder personeel van de luchtmacht in Belgisch Limburg gebruikt voor de ‘laatste borrel of pint’. Velo is een acroniem of letterwoord, dat is samengesteld uit de beginletters van de woorden: Very Extreme Last One. Het gaat hier dus om de aller-, maar dan ook de allerlaatste versnapering. Elders wordt dit drankje wel toegift of uitsmijtertje genoemd. Very Extreme Last One is geen correct Engels en is dan ook in Engelse woordenboeken niet aangetroffen.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal