Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

uiteindelijk - (definitief, in laatste instantie)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

uiteindelijk bn. ‘definitief, in laatste instantie’
Nnl. haar uiteindelyk Besluit ‘haar definitieve besluit’ [1786; iWNT], (bw.) ‘ten slotte, op het eind’ in waartoe [de] omstandigheden haar uiteindelijk gebracht hadden [1817; iWNT vermaagschappen].
Afleiding met het achtervoegsel → -lijk van het zn.uiteinde in de betekenis ‘moment waarop een handeling of toestand is beëindigd’.
Het woord is wrsch. lange tijd vooral gewestelijk of volkstalig geweest en daarom weinig opgetekend. In het Afrikaans, dat zijn wortels heeft in het westelijke gesproken Nederlands van de 17e eeuw, is het bijwoord uiteindelik ‘ten slotte’ een gewoon woord. In het Nederlands kwam het woord pas in de 20e eeuw sterk in opkomst.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

uiteindelik bw.
Oplaas, ten slotte.
Uit Ndl. uiteindelijk (1786). WNT meld dat Ndl. uiteindelijk 'n jong afleiding is met -lijk van uiteinde. In die 18de en 19de eeu was die woord nog ongebruiklik, en het eers in die 20ste eeu sterk opgekom. Die enigste sitate is uit 1786, 1818 en 1908. Eerste optekeninge in Afr. by Pannevis (1880) en Mansvelt (1884). Die feit dat die woord in (vroeë) Afr. blykbaar algemener in gebruik was, laat vermoed dat dit aanvanklik in Ndl. 'n gewestelike of volkstaalwoord was, en daarom nog in Van Dale (1924) gekwalifiseer word as 'niet aan te bevelen'.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal