Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

tonsuur - (kruinschering; geschoren kruin)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

tonsuur zn. ‘kruinschering; geschoren kruin’
Vnnl. zonder crune of tonsure ‘zonder geschoren kruin of tonsuur’ [1503; iWNT], Die Klercken vander eerster kruyne oft tonsuere ‘de geestelijken van de eerste kruinschering of tonsuur’ (een bepaalde plechtigheid) [1570; iWNT]; nnl. tonsuur ‘geschoren kruin van priesters’ [1824; Weiland].
Ontleend, al dan niet via Frans tonsure ‘kruinschering’ [1380; Rey], ook ‘geschoren kruin (als klerikaal kenmerk)’ [1246; Rey], aan middeleeuws Latijn tonsura ‘tonsuur, kruinschering’, een afleiding van klassiek Latijn tondēre ‘scheren, maaien, plukken’, zie → tondeuse.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

tonsuur [het scheren van de hoofdkruin] {1503 als ‘geschoren kruin’; als ‘het scheren van de hoofdkruin’ 1570} < frans tonsure [idem] < latijn tonsura [het afscheren, snoeien], van tondēre (verl. deelw. tonsum) [scheren].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

tonsuur znw. v., eerst nnl. < fra. tonsure of lat. tonsura.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

tonsuur znw., nog niet bij Kil. < fr. tonsure, lat. tonsûra. In de bet. “tonsuur” mnl. crûne v. (kruin).

Thematische woordenboeken

T. Pluim (1922), Wetenswaardig allerlei: bijdragen tot algemeene kennis voor studeerenden bijeenverzameld door T. Pluim, Groningen

Tonsuur (Lat.: het scheren, afscheren) heet de kruinschering bij de R.-Kath. geestelijken. Reeds vroeg lieten boetelingen hun hoofd geheel kaal scheren en dit voorbeeld werd door de monniken nagevolgd; sedert de 6e eeuw echter was het meer een plekje op de kruin. In 638 werd het voor de geestelijken verplichtend gesteld. De tonsuur is slechts een voorbereiding tot de verdere orden (subdiaconaat, diaconaat, priesterschap) en verbindt tot niets.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

tonsuur geschoren kruin 1503 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal