Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

tenminste - (althans)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

tenminste bw. ‘althans’
Mnl. ten minsten ‘minstens, minimaal’ in ten minsten siaers .vij. waruen ‘minstens 7 keer per jaar’ [1292; VMNW], ‘althans, dan toch in elk geval’ in si ... soude maken Tusscen hem paixs van alle saken; Ten minsten soud sijs doen haer macht ‘zij zou ervoor zorgen dat ze onderling over alles vrede zouden sluiten; in elk geval zou ze daar haar best voor doen’ [1300-50; MNW-R] (in een ander handschrift uit dezelfde eeuw ten minste), aaneen in Eist dat zy gheene behuusde stede hebben ..., dat zy tenminsten openbare wuenste bliven houdende binnen deser stede ‘indien zij geen bebouwde plek bezitten, dat zij dan in elk geval een duidelijke woonstede blijven houden in deze stad’ [1431; MNW woonste]; vnnl. Wordense kreghen, sy worden in olye esoon ten minsten onthalst ..., ten mach niet minder wesen ‘worden ze gepakt, dan worden ze in olie gekookt of op z'n minst onthoofd ... minder mag het niet zijn’ [1617; iWNT]; nnl. tenminste met 20.000 mannen [1701; iWNT rennen I], het zal verschrikkelijk vol zijn, ik heb tenminste niet veel zin om erheen te gaan [1950; Van Dale].
Gevormd uit de met een lidwoord samengetrokken vorm ten ‘op het, aan het’ van → te 1 en de verbogen vorm van → minst ‘kleinst, geringst’, waarbij de uitgang -en in de loop van de tijd is verzwakt tot -e.
Aanvankelijk had deze verbinding alleen de letterlijke betekenis ‘op het minst, minstens’, gevolgd door een bepaling van hoeveelheid. In combinatie met andere bepalingen ontstond hieruit vervolgens iets als ‘wat er minstens moet gebeuren of het geval moet zijn, indien het eerdergenoemde niet gebeurt of niet het geval is’.
Al van oudsher komen zowel de spellingen ten minste(n) als tenminste(n) voor, zonder verschil in betekenis. Sinds WL 1954 bestaat er officieel een onderscheid tussen tenminste ‘althans’ en ten minste ‘minstens’.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal