Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

sycofant - (beroepsverklikker)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

sycofant [beroepsverklikker] {1824} < latijn sycophanta < grieks sukophantès [gemene bedrieger, later vooral iem. die valse aanklachten doet], van sukon [vijg, vrouwelijk schaamdeel, ‘pruim’] + phainein [laten zien]; over de oorspronkelijke betekenis wordt verschillend gedacht. In de Oudheid wel verklaard als ‘het aantonen dat iemand het verbod om vijgen te exporteren overtrad’, een verbod dat echter niet schijnt te hebben bestaan. Beter is de verklaring ‘iemand aanklagen voor vijgendiefstal’, waarbij voorop staat dat de vijg gold als voedsel voor de armen; m.a.w. ‘iemand aanklagen om (bijna) niets’. Een derde verklaring, als ‘iemand je ballen laten zien’, vgl. hoogduits einem die Feige zeigen verklaart niet wat dit te maken heeft met de hoofdbetekenis ‘beroepsverklikker’.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2007), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Supplement, Stellenbosch

sikofant s.nw.
1. Beroepsverklikker. 2. Inkruiperige vleier.
Uit Ndl. sycofant (1824 in bet. 1).
Ndl. sycofant uit Latyn sycophanta uit Grieks sukophantes 'gemene bedrieër', later veral 'iemand wat vals aanklagte bring'. Oorspr. het sukophantes beteken 'iemand wat die vy wys', met lg. van sukon 'vy, vagina' en phanein 'wys', die obsene handeling van die duim tussen twee vingers te steek, wat vaagweg ook 'n vy naboots. Hierdeur sou die sikofant dan iemand verklik het wat die verbod op die uitvoer van vye oortree - 'n verbod wat mntl. nie bestaan het nie en dus 'n vals aanklag kon wees. Volgens oorlewering het die voorste politici in antieke Griekeland nie die 'vy gewys' nie, maar hulle kruiperige volgelinge aangehits om hulle opponente daarmee te beledig. 'n Ander verklaring is dat dit eintlik 'iemand van vyediefstal aankla' beteken het, waar die vy geld as voedsel vir die armes; 'n aanklag dus oor omtrent niks. Dat die herkoms met vye verband hou, blyk uit 'n ou Ndl. woordeboek waar sycofant beskryf word as iemand 'die (gaarne) vijgen eet'.
Eng. sycophant (1548 in bet. 1, 1575 in bet. 2), Fr. sycophante (1573), It. sicofante, Port. sicofanta, Sp. sicofanta.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal