Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

stilte - (het stil-zijn)

Etymologische (standaard)werken

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

stilte znw., reeds mnl. Niet mhd., Teuth., mnd.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

J. van Donselaar (1989), Woordenboek van het Surinaams-Nederlands, Muiderberg

stil’te: in stilte, zonder dans en dansmuziek (gezegd van een feest). Bij feestelijke gelegenheden wordt er haast altijd in het huis gedanst. Als men in de krant een advertentie leest: ’Op die en die dag hopen onze geliefde ouders hun 25-jarige huwelijksfeest in stilte te herdenken’, dan betekent dit ’in stilte’, dat er geen muziek bij is en er niet gedanst zal worden (Legêne 18). - Etym.: In AN bet. ’in stilte’ in zo’n geval dat het feest of de plechtigheid in besloten kring gehouden wordt, dat er aan het onderwerp daarvan geen ruchtbaarheid gegeven wordt.

Thematische woordenboeken

W. de Vreese (1899), Gallicismen in het Zuidnederlandsch, Gent

stilte (de stilte bewaren). - Deze uitdrukking is de letterlijke vertaling van fr. garder le silence. In het Nederlandsch gebruikt men het ww. zwijgen, stilzwijgen, of wel het stilzwijgen in acht nemen. Fr. silence beteekent zoowel stilte als stilzwijgen, vandaar de fout. Soms komt garder le silence overeen met ndl. er het zwijgen toe doen. || Meer en meer verlegen door de drukkende stilte, die zij beiden bewaarden, LOVELING, D. E. 162 (er wordt vereischt: door beider drukkend stilzwijgen). Terwijl iedereen de diepste stilte bewaarde, SEGERS, Gelukkig 115. Eenen geruimen tijd bewaarden zij de stilte, 158.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

stilte ‘het stil-zijn’ -> Deens † stilte ‘windstilte’ (uit Nederlands of Nederduits); Noors stilte ‘windstilte’; Zweeds stiltje ‘totale absentie van wind’; Negerhollands stilte ‘het stil-zijn’; Papiaments sin stélestan ‘onophoudelijk, lett. zonder stilte’.

Dateringen of neologismen

R. Schutz (2007), Brekend nieuws, Nijmegen

de rest is stilte. Letterlijke vertaling van Engels the rest is silence; De laatste woorden van de Deense koning Hamlet, uit het gelijknamige stuk van William Shakespeare; ‘De rest is stilte.’ Interviews en gesprekken over allerlei thema's rond lijden, dood en rouw. (1993); Koud, maar toch fris. Ik stap het balkon op, adem een koele zon in en drijf tevreden in gelukzalige wanhoop. En de rest? De rest is stilte; Langs de Leuvenheimsebeek liggen de restanten van een houtduif, door een roofvogel geslagen. En de rest is stilte.

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

stilte* het stil-zijn 1573 [MNW]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal