Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

spinet - (soort klavecimbel)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

spinet zn. ‘soort klavecimbel’
Vnnl. spinette “clavecimbel” [1599; Kil.]; nnl. spinet ‘toetsinstrument’ in De Spinet geeft een veel scherper geluid als de Clavecimbaal [ca. 1710; WNT].
Ontleend aan Italiaans spinetta ‘klein toetsinstrument’ [1565; DELI]; een vorm (wrsch. het verkleinwoord) van spina ‘doorn, stekel’ [voor 1250; DELI] < Latijn spīna ‘id.’. Het instrument, voor het eerst gebouwd in Italië, is zo genoemd, omdat bij het aanslaan van de toetsen de snaren met een pennetje als een soort plectrum worden getokkeld.
Van Latijn spīna (waaruit o.a. Frans épine ‘doorn’) is de verdere herkomst onzeker, maar zie → spijker.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

spinet [snaarinstrument] {spinette 1599} < italiaans spinetta, genoemd naar Giovanni Spinetti, een 16e-eeuwse Venetiaanse bouwer van muziekinstrumenten.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

spinet znw. o. (verouderd), een der oudste der met toetsen bespeelde snaarinstrumenten < fra. espinette of ital. spinetta, spinetto, genoemd naar Giovanni Spinetti, die ± 1503 dit instrument te Venetië bouwde.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2007), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Supplement, Stellenbosch

spinet s.nw.
Ou soort snaarinstrument met toetse, 'n voorloper van die klavier.
Uit Ndl. spinet (1599).
Ndl. spinet uit Fr. épinette (1514) uit It. spinetta, met lg. van spina 'doring', mntl. so genoem omdat die instrument se snare oorspr. gepluk is met die punte van penne wat aan dorings herinner, of vernoem na Giovanni Spinetti, die 16de-eeuse uitvinder daarvan.
D. Spinett (16de eeu), Eng. spinet (1664), Port. espineta, Sp. espineta.

F. Debrabandere (2002), West-Vlaams etymologisch woordenboek: de herkomst van de West-Vlaamse woorden, Amsterdam

pinette (K), zn. v.: gitaar, citer. Fr. épinette ‘spinet’ < It. spinetta, dim. van spina.

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

spinet (Italiaans spinetta)

E. Sanders (1993), Eponiemenwoordenboek: Woorden die teruggaan op historische personen, Amsterdam

spinet, snaarinstrument
Het spinet is slachtoffer van een taalkundig misverstand, dat minstens zo hardnekkig is als het misverstand dat de tram (z.a.) is uitgevonden door Benjamin Outramway.
De snaren van een spinet worden aangetokkeld door punten van penneschachten. Deze zogeheten ravepennetjes worden ook wel ‘doorntjes’ genoemd. Welnu, in het Latijn is doorn spina en in talloze naslagwerken is te vinden dat spinet van dit woord is afgeleid.
Taalkundigen gaan er echter al ruim een eeuw unaniem van uit dat het spinet zo heet naar zijn uitvinder, Giovanni Spinetti. Spinetti werkte in het begin van de 16de eeuw als instrumentmaker in Venetië. Een zekere A. Banchieri schreef in 1608 de naam van de uitvinder te hebben zien staan op een spinet uit 1503. Dit laatste jaartal wordt veelal beschouwd als het geboortejaar van het instrument.
Het spinet werd veel door vrouwen bespeeld en heeft meerdere dichters geïnspireerd. Zo laat Swift in 1713, in een van zijn bekendste gedichten, de tragische Vanessa (z.a. ) achter dit snaarinstrument plaatsnemen: ‘When miss delights in her spinnet, A fiddler may a fortune get.’
Aan het eind van de 18de eeuw werd het spinet verdrongen door het klavecimbel en de pianoforte.
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

spinet snaarinstrument 1599 [WNT] <Italiaans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal