Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

smartlap - (sentimenteel lied)

Etymologische (standaard)werken

Diverse auteurs (2011-), Etymologiewiki

De oorspronkelijke betekenis van smartlap zou volgens het Van Dale Etymologisch woordenboek (zie hieronder) een letterlijke zijn geweest: "een lap waarop illustraties en tekst van bv. oude volksverhalen stonden die de zanger in volgorde aanwees". Deze etymologie is vrijwel zeker onjuist.

Het woord smartlap is veel moderner en is waarschijnlijk rond 1960 bedacht door de cabaretier Alex de Haas. In het artikel Smartlap op Wikipedia is een uitstekende toelichting op deze theorie te lezen, evenals een beschrijving van hoe de bewering over de smartlap als geïllustreerde roldoek de wereld is ingekomen. De oudste attestatie van het woord wordt gevonden in een editie van de Leeuwarder Courant van 1961.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

smartlap* [sentimenteel lied] {1964} vertaling van hoogduits Schmachtfetzen, van schmachten [kwijnend verlangen] + Fetzen [lap]. De oorspr. betekenis was lett. ‘een lap waarop illustraties en tekst van bv. oude volksverhalen stonden die de zanger in volgorde aanwees’.

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

smartlap (vert. van Duits Schmachtlappen)
Dateringen of neologismen

Nicoline van der Sijs (2015-heden), Jaarwoordenzoeker ‘Een woord uit elk jaar 1800-heden’, zie ook bij Onze Taal

smartlap [levenslied] (1960). Het woord smartlap komt begin jaren zestig op, ter aanduiding van een zeer sentimenteel levenslied. De oorsprong van het woord is niet helemaal zeker – misschien is het verzonnen door cabaretier Alex de Haas (1896-1973) – maar het lijkt gevormd naar analogie van het Duitse Schmachtfetzen, met dezelfde betekenis: ‘sentimenteel lied’. Aanvankelijk heeft het woord een ongunstige strekking – het sentiment zou vals zijn – maar in de jaren zeventig raken naam en genre in bredere kring geaccepteerd en gewaardeerd. Enkele zeer bekende smartlappen zijn: ‘Ach vaderlief, toe drink niet meer’ (Johnny Hoes, 1958 – gezongen door de Zangeres Zonder Naam), ‘Zuiderzeeballade’ (Joop de Leur en Willy van Hemert, 1959), ‘Huilen is voor jou te laat’ (Pierre Kartner, 1970 – uitgevoerd door Corry en de Rekels), ‘Manuela’ (Nederlandse vertaling door Ton Bos en Pierre Kartner, 1970 – gezongen door Jacques Herb), en ‘De vlieger’ (André Hazes, Tony Leroy en Nico Haak, 1977).

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

smartlap* sentimenteel lied 1961 [WP jaarboek 1962]

Winkler Prins Boek van het jaar (1958-1980), Amsterdam / Brussel (lemma ‘Nieuwe woorden in onze taal’)

smartlapsentimenteel lied (1961); Smartlap (1962) hyper-sentimenteel ‘levenslied’ in populaire balladevorm (type: Mijn pappie is enkel een foto, Aan de muur van ‘t oude kerkhof). Smartlap (1969) benaming voor levenslied van vals-sentimentele strekking dat voorgedragen of gezongen kan worden.
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal