Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

scanderen - (het metrum doen uitkomen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

scanderen ww. ‘het metrum doen uitkomen’
Nnl. scandeeren ‘metrum laten uitkomen’ [1717; Marin NF], die, als herculische morse-signalen gescandeerde, stooten (over stoomstoten van boten) [1927; NRC], scandeeren ‘klemtoon op elke lettergreep leggen’ in hun gescandeerde roep “pas un sou” [1932; Leeuwarder Courant].
Ontleend, mogelijk via Duits scandiren [1575; Schulz] (oudere vorm scantieren [1523; Schulz]), nu skandieren, aan Frans scander ‘versvoeten of lettergrepen van een vers laten uitkomen’ [1516; TLF], later nog ‘klemtoon op elke lettergreep leggen’ [1857; TLF], een ontlening aan Latijn scandere ‘scanderen’ < ouder ‘bestijgen’.
Latijn scandere ‘klimmen’ is verwant met: Sanskrit skándati ‘springt’; Middeliers scendid ‘springt’; < pie. *skend- ‘springen’ (LIV 554).

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

scanderen [het metrum doen uitkomen] {1824} < frans scander [idem] < latijn scandere [klimmen, meten (van een vers)] (vgl. schandaal, scanner).

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

skandeer ww.
1. In versvoete verdeel. 2. Met 'n bepaalde apparaat gedrukte inligting elektronies vaslê vir berging in 'n rekenaar.
Afleiding met -eer van die verafrikaanste vorm van Eng. scan (1398 in bet. 1, 1928 in bet. 2).
Ndl. scannen (ná 1950).

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

scanderen ‘het metrum doen uitkomen; als blijk van bewondering of afkeuring in lettergrepen uitroepen’ -> Negerhollands skanderier ‘(uit)schelden’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

scanderen het metrum doen uitkomen 1824 [WEI] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal