Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

razzia - (drijfjacht)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

razzia zn. ‘drijfjacht’
Nnl. rhazia ‘strooptocht’ in de plunderingen en de rhazia's [1843; Ned.mag. 10, 200], razia, razzia ‘strooptocht van de Franse troepen in Noord-Afrika’ [1847; Kramers], razzia ‘onverwachte algemene aanval’ [1887; Kramers II], ‘strooptocht van Berberstammen tegen christenen’ [1923; Koenen], ‘drijfjacht van politie’ [1923; Koenen].
Ontleend aan Frans razzia ‘id.’ [1840; TLF], ouder razia [1836; TLF], nog ouder gazia [1808; TLF], gaze [1725; TLF], ontleend aan Noord-Afrikaans-Arabisch ḡāziya ‘strooptocht van de ene stam tegen de andere’, variant van Arabisch ḡazwa ‘veldtocht’. De uitspraak van de komt ongeveer overeen met die van de Franse huig-r, vandaar de vorm met r-.
Sinds de Tweede Wereldoorlog wordt het woord in Nederland vooral geassocieerd met de razzia's op o.a. joden door de Duitse bezettingsmacht.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

razzia [drijfjacht] {1863} < frans razzia < arabisch ghazw, ghazwa [militaire expeditie, raid], bij het ww. ghazā [hij voerde een raid uit] (vgl. ghazidsja).

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

razzia znw. v., eerst in de 19de eeuw < fra. razzia, een woord, dat de Fransen in N.- Af rika van arab. ġazāt of ġazwa ‘strooptocht van de ene stam tegen de andere’ hebben overgenomen.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

N. van der Sijs (bezorger) (2003), Uit Oost en West. Verklaring van 1000 woorden uit Nederlands-Indië van P.J. Veth (1889), met aanvullingen van H. Kern en F.P.H. Prick van Wely (1910), Amsterdam. Gebaseerd op: Uit Oost en West. Verklaring van eenige uitheemsche woorden van P.J. Veth uit 1889, recensie van het werk van Veth door H. Kern in De Indische Gids van 1889, en ‘Etymologisch aanhangsel’ (p. 297-350) uit het Viertalig aanvullend Hulpwoordenboek voor Groot-Nederland van Prick van Wely uit 1910

razzia [drijfjacht]. Dit woord is niet opgenomen in prof. Dozy’s Oosterlingen, maar dat het wel had mogen opgenomen worden, is reeds opgemerkt door prof. De Goeje in zijn aankondiging van genoemd werk in De Nederlandsche Spectator, 1867. Dozy geeft echter de verklaring van razzia in zijn Glossaire des mots espagnols et portugais dérivés de l’Arabe, artikel Gazua. In de eerste uitgave van het Glossaire des mots espagnols et portugais dérivés de l’Arabe had de heer Engelmann alleen geschreven: ‘Gazua portug. (expédition militaire), de gazât ou gazâwa, qui signifie: une expédition militaire contre les infidèles. De ce mot Arabe les Français ont fait leur razzia.’ Dozy doet hierbij nog opmerken dat ook de vorm gazwa, hoewel ontbrekende in het woordenboek van Freytag, in het Arabisch menigmaal voorkomt; dat dit eigenlijk de vorm is waarvan gazua afstamt en dat men in het Portugees ook gazia en gaziva aantreft. Dit gazia nu, dat het meest overeenkomt met het Franse razzia, heeft ook zijn voorbeeld in het Arabisch, zoals blijkt uit Dozy’s Supplément aux dictionnaires Arabes, deel II, p. 212, namelijk in gâzia, attaque, coup de main, prise. Om te doen begrijpen hoe uit dit gâzia razzia kon ontstaan, heb ik alleen nog te doen opmerken dat de Arabische letter gain of ghain, die noch aan onze g, noch aan onze r beantwoordt, maar beider klank enigermate in zich verenigt, evengoed door r in razzia, als door g in gazua kon worden uitgedrukt.

Dit woord razzia kwam bij de Fransen in gebruik in Algiers, voor de menigvuldige strooptochten op het gebied van vijandige stammen, om hen van hun vee en leeftocht te beroven. Maar men gebruikt het ook voor de slavenjachten die nog zo vaak door de moslims in Afrika gehouden worden, als een ontaard overblijfsel van de heilige oorlog tegen de ongelovigen die de islam zijn belijders tot plicht heeft gemaakt.

Een paar voorbeelden van het gebruik van razzia in onze taal mogen hier niet ontbreken. In het Tijdschrift voor Nederlandsch-Indië, jaargang 1863, deel I, p. 61, vindt men een artikel getiteld: ‘Razzia’s in Nederlandsch-Indië’, waarin onder andere gelezen wordt: ‘Razzia’s, zooals er eene tegen de Alfoeren van Mani heeft plaats gehad, zijn voorzeker niet het middel om tot verwezenlijking dezer inzichten te geraken.’ D. Veth’s reizen in Angola, p. 387: ‘Portugal kan door geene dekreten de vormen veranderen die eenmaal het Afrikaansche leven heeft aangenomen, den stempel uitwisschen dien de razzia en de slavenhandel er sedert eeuwen diep hebben ingedrukt.’ [V]

Thematische woordenboeken

J. van de Kamp en J. van der Wijk (2006), Koosjer Nederlands: Joodse woorden in de Nederlandse taal, Amsterdam; inclusief ongepubliceerde aanvullingen door de auteurs

razzia [raz’zia, rad’zia, rat’zia] (mv.: -’s): drijfjacht, i.h.b. tijdens de Tweede Wereldoorlog, op joden, onderduikers, dwangarbeiders, verzetslieden. De vooroorlogse drukken van Koenen geven: raz’zia, v. razzia’s (Fr.-It. oorspr. Arab.: strooptocht van Berberstammen tegen Christenen, van de Fransen in N.-Afr. tegen oproerige stammen; drijfjacht van politie; ook: algemene opruiming) | < Fr. < Arab. ghazwa: militaire expeditie van mohammedanen tegen ongelovigen, raid, militair georganiseerde strooptocht.
tijdens de bezetting hoorde men de D. uitspraak ‘radzia’,*sindsdien is de uitspraak razzia algemeen geworden.

— “Ksjsjt... ksjsjt!” Ze gunnen haar de alleen-zalige rust niet in de stenen schoot van de kerk van Mozes en Aron. Huup! Weer naar de even kant. ’t Winkeltje van Vroom in. Misschien wil ze ’n advertentie plaatsen voor ’n dozijn gestorven neefs en ’n gros genekte nichten, die ’n niet rabbinale dood hebben ingenomen en toch bedanken voor de kosjere belangstelling van hun laatste loodje. Of misschien wil ze kippesoep annonceren van ’n treife restaurant dat Vrijdagavond voor ’t eerst opent. Arm kippetje. Ze mag niet naar binnen. En daar woont notabene familie van Eitje. “Ksjsjt... ksjsjt!” De razzia raast haar na in ’n nieuwe rats. (M. DE HOND, 1926)
— Sem bewoog zich op branding, golfslag, storm en razzia van den nieuwen tijd. Hij onderging er de naar adem-snakkende, versterkende stuwing en stimulans van, al werd het soms een “dronkemanspartij”. (IS. QUERIDO, 1931)
— Ambtenaren van den P.T.T. hadden geconstateerd, dat het aantal clandestiene aansluitingen op het net der radio- centrale ... in den laatsten tijd sterk steeg .... Thans is ... een razzia gehouden ter bestrijding van dit euvel, met gevolg, dat een groot aantal overtreders werd betrapt, Dagbl. v. Leiden en Omstr. 14 Aug. 1944, blz. 3 c. (DAGBLAD VAN LEIDEN EN OMSTREKEN, 1944)
— Ik heb joodse kinderen in de straat ‘razzia’ zien spelen en tussen hen beslist, wie daarbij de rol van ‘grüne Polizei’ mocht spelen, toen ze daarover twistten. (J. HEMELRIJK, 1965)
— De eerste razzia lokte een staking van de Nederlandse bevolking uit, die echter onmiddellijk de kop ingedrukt werd. (LEA APPEL, 1982)
— Nu is het vreemd stil op straat. Wij zijn de enigen die daar lopen. Dan komt ineens een man in een zwarte jas de hoek van een zijstraat om hollen en hij rent zo hard hij kan door. In het voorbijgaan roept hij naar mijn moeder: ‘Razzia!’ Mijn moeder vraagt snel: ‘Waar?’ De man zegt hijgend: ‘Eerste... Oosterparkstraat.’ [...] Mijn moeder begint nu ook hard te lopen en ik draaf mee met mijn hand aan de zijstang van het wagentje. In dodelijke stilte hollen we voort. Alleen ons hijgen en onze stappen zijn te horen. Ons huis is twee straten verder. Zal de razzia ons inhalen? Mijn zusje houdt zich angstig vast aan de zijkanten van het wagentje. Ze hobbelt op en neer.
Daar zijn we in de Tweede Oosterparkstraat. De razzia is een halve straatlengte achter ons. (SONJA POS, 1993)

* Daarom heeft de politie in de omgeving van de grote steden radzia’s gehouden. En de gerechtigheid achterhaalt menige zondaar. (Polygoon Journaal)

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

razzia (Frans razzia)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

razzia ‘drijfjacht’ -> Indonesisch raz(z)ia ‘drijfjacht’; Javaans dialect rasia ‘drijfjacht’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

razzia drijfjacht 1863 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal