Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

radar - (plaatsbepalingssysteem dat gebruikmaakt van radiogolven)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

radar zn. ‘plaatsbepalingssysteem dat gebruikmaakt van radiogolven’
Nnl. radar ‘plaatsbepaling van voorwerp enz.’ [1945; Vliegwereld], ‘het apparaat waarmee dat gebeurt’ [1947; Kramers II].
Ontleend aan Engels radar ‘id.’ [1941; OED], een letterwoord als afkorting van RAdio Detecting And Ranging (system), letterlijk ‘opsporing en afstandsbepaling door middel van radiogolven’. Het letterwoord is in november 1940 geïntroduceerd door de Amerikaanse marineofficieren F.R. Furth en S.M. Tucker.
Lit.: Vliegwereld: populair geïllustreerd weekblad voor de luchtvaart 11 (1945), 42

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

radar [plaatsbepaling van voorwerp d.m.v. teruggekaatste radiogolven] {1926-1950} < engels radar, lettergreepwoord van radio detecting and ranging.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

radar znw. m. ‘toestel waarmee door uitzending van radiogolven richting en afstand van een voorwerp kunnen worden bepaald; sedert de 2de wereldoorlog uit ne. radar, afkorting van radio detecting and ranging.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

radar s.nw.
Stelsel waarmee rigting en afstand van voorwerpe bepaal word.
Uit Amer.Eng. radar (1941).
Amer.Eng. radar is 'n letterwoord vir radio detection and ranging (system).

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

radar: neol. intern. wd., eint. lettn. kunsmatig saamgeflans uit Eng. radio detecting and ranging.

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

radar (Engels radar)

L. Koenen, R. Smits (1992), Peptalk, De Engelse woordenschat van het Nederlands

radar [*reeda:h] radio detecting and ranging device: radio verklik- en plaatsbepalingstoestel. Toestel dat door het uitzenden van elektromagnetische golven en het weer opvangen van door objecten teruggekaatste golven de aanwezigheid en positie van die objecten kan vaststellen, onafhankelijk van zichtbaar licht. De eerste, nog primitieve radar werd ontwikkeld in Engeland en werd operationeel in 1935. Werd daarna snel verder ontwikkeld in Engeland en de Verenigde Staten. Bij de slag om Engeland speelde radar een grote, wellicht doorslaggevende rol. Tegenwoordig is radar ook uit de civiele lucht- en scheepvaart niet meer weg te denken.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

radar ‘plaatsbepaling van voorwerp d.m.v. teruggekaatste radiogolven’ -> Indonesisch radar ‘plaatsbepaling van voorwerp d.m.v. teruggekaatste radiogolven’; Madoerees radhar ‘plaatsbepaling van voorwerp d.m.v. teruggekaatste radiogolven’; Sranantongo radar ‘plaatsbepaling van voorwerp d.m.v. teruggekaatste radiogolven’ (uit Nederlands of Engels).

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

radar plaatsbepaling van voorwerp d.m.v. teruggekaatste radiogolven 1950 [WNT vliegen] <Engels

J. Posthumus (1986), A Description of a Corpus of Anglicisms, Groningen

radar, only in compounds ['ra:dɑr] Koenen 1974; Van Dale 1976. Compounds/derivations: radarsysteem. Loanword from English radar n.

Winkler Prins Boek van het jaar (1958-1980), Amsterdam / Brussel (lemma ‘Nieuwe woorden in onze taal’)

Radar (1958) (afk. van Radio detection and rang/ng), radio-echopeilsysteem, waarbij snel opeenvolgende korte signalen van hoge frequentie worden uitgezonden door een scherp richtende antenne. Na terugkaatsing door het object worden de signalen door dezelfde antenne weer opgevangen, waarbij de tijdsduur een maat is voor de afstand, zodat in combinatie met de richting de plaats van het object bepaald is. Wordt veel toegepast om op een donker scherm van een kathodestraaloscillograaf plaats en vorm van kustlijnen, schepen of vliegtuigen zichtbaar te maken ten dienste van navigatie of oorlogvoering.
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal