Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

psyche - (geest, innerlijk)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

psyche zn. ‘geest, innerlijk’
Vnnl. psyche ‘ziel’ [1824; Weiland], ‘het Griekse beeld van het levensprincipe’ in de Psyche ... als een vlinder [1849; WNT], in de moderne psychologie en psychiatrie ‘bewustzijnsverschijnselen’ in dat de strafwet de taak heeft ... op de psyche in te werken [1908; WNT], ook ‘innerlijk inclusief onderbewuste’ in een afzonderlijk deel der psyche, dat we het “Onderbewustzijn” kunnen noemen [1915; WNT].
Ontleend aan Latijn psȳchē, dat zelf ontleend is aan Grieks psūchḗ ‘geest, ziel, leven, adem’, een afleiding van psū́chein ‘ademen’, van onbekende herkomst.
In de Griekse mythologie is Psyche ook de naam van een koningsdochter, de geliefde van Eros, de god van de liefde [1610; WNT].

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

psyche [ziel] {1824} < grieks psuchè [(levens)adem, leven, geest, ziel], van psuchein [blazen], van een klanknabootsende stam.

Thematische woordenboeken

T. Beijer en C.G.L. Apeldoorn (1996), Woordenboek van medische eponiemen, Houten

psyche: ziel, in de klassieke voorstelling het levensprincipe van de mens dat na zijn dood als schim in de onderwereld voortbestaat. In de huidige psychologie en psychiatrie de zetel van de bewustzijnsverschijnselen. Het aantal samenstellingen met het woord ‘psyche’ is legio; de twaalfde druk van Van Dale's Groot Woordenboek der Nederlandse Taal vermeldt er bijna honderd.
In de Griekse mythologie is psyche de verpersoonlijking van de mensenziel in de gestalte van een jonge vrouw, genoemd naar het beeldschone meisje Psyche. Zij was een van de drie dochters van de koning van een groot land en zo adembenemend mooi dat men meende dat ze Aphrodite, de godin van liefde en schoonheid, zelf was. De vertoornde godin gelastte haar zoon Eros Psyche's liefde op te wekken voor de verachtelijkste en onooglijkste man. Het tegendeel gebeurde, Eros zelf werd smoorverliefd op de prinses. Zonder door haar herkend te worden vertoefde Eros iedere nacht bij haar. Toen ze ondanks zijn verbod een poging deed om hem te zien, ontwaakte hij door een druppel olie uit haar lamp. Het vervolg laat zich raden: de verbolgen Eros verliet haar; wanhopig ging Psyche hem zoeken en zij zwierf tevergeefs over de gehele aarde. Haar smeekbeden tot Aphrodite om Eros terug te krijgen werden niet verhoord. Na een tijd werd Eros’ verlangen naar zijn geliefde zo groot, dat hij zijn grootvader Zeus om hulp vroeg. Hij smeekte hem Aphrodite gunstig te stemmen, ‘want zonder haar zal ik ophouden Eros te zijn’. Zeus liet zich vermurwen en gaf het meisje een godendrank te drinken om haar onsterfelijk te maken. Van dat moment af zijn Psyche en Eros onder de goden met elkaar verenigd (Ramondt).

T. Pluim (1922), Wetenswaardig allerlei: bijdragen tot algemeene kennis voor studeerenden bijeenverzameld door T. Pluim, Groningen

Psyche is het Gr. woord voor ziel, die in de mythologie als een teeder meisje met vlindervleugels wordt voorgesteld. Vandaar vele samenstellingen met dit woord: psychologie = zielkunde, psychiatrie = zielgeneeskunde (nl. van krankzinnigen); psychose = storing in de werkingen van den geest; psychisch = wat op de ziel, dus niet op het lichaam betrekking heeft, bijv. psychische ziekten.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

psyche ‘ziel’ -> Indonesisch psiké ‘ziel’.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal