Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

probleem - (vraagstuk, moeilijkheid)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

probleem zn. ‘vraagstuk, moeilijkheid’
Vnnl. in de Latijnse vorm problema ‘wiskundig vraagstuk’ in 4 problemata ... geometrice opgelost [1648; WNT]; daarnaast probleme [1650; Hofman]; nnl. problema ‘moeilijkheid, kwestie’ in vereeniging (van Noord en Zuid) ... dat schoone problema [1830; WNT], probleem in problemen der mathesis en mechanica [1838; WNT], het probleem van de ongelijkheid [1864; WNT], economische problemen [1902; WNT].
Ontleend aan Latijn problēma ‘opgave, probleem’, dat zelf ontleend is aan Grieks próblēma ‘probleem, obstakel, op te lossen vraag’, letterlijk ‘wat men voor zich krijgt, wat naar voren wordt gebracht’, een afleiding van probállein ‘naar voren brengen, voorstellen, opwerpen’, dat is gevormd met het voorvoegsel prō- ‘voor, vooraan, naar voren’, zie → pro-, en bállein ‘werpen’, zie → bal 2 ‘danspartij’. De vorm probleem is mogelijk ontleend via Duits Problem ‘opgave, moeilijkheid’ [16e eeuw; Kluge] of via Frans problème ‘wetenschappelijk vraagstuk’ [1612; TLF], eerder al ‘probleem, opgave’ [ca. 1380; TLF].

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

probleem [vraagstuk, moeilijkheid] {problema 1648, probleme 1650} < hoogduits Problem of < frans problème [idem] < latijn problema [idem] < grieks problèma [wat naar voren geworpen is, wat als vraagstuk wordt voorgelegd], van proballein [toewerpen], van pro- [voor] + ballein [werpen].

P.H. Schröder (1980), Van Aalmoes tot Zwijntjesjager, Baarn

probleem

Het Griekse werkwoord proballein betekent: opwerpen, voorleggen. Daarvan is afgeleid problema, een woord dat dus letterlijk betekent: het opgeworpene, het voorgelegde en vandaar: het vraagstuk dat opgelost moet worden, de opgave, de strijdvraag die ter discussie wordt gesteld, de kwestie, het raadsel.

Het werkwoord ballein wordt ook met andere voorzetsels samengesteld. Diaballein: dooreenwerpen leverde diabolisch op, emballein: inwerpen embolie, symballein: samenwerpen gaf symbool en paraballein: langs iets werpen, naderen is de basis van Frans parler en onze woorden parabel en parlement.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

probleem znw. o., eerst nnl. < fra. problème of lat. problema ‘opgave ter oplossing’ < gr. próblēma ‘opgave, twistvraag’ eig. ‘het voorgeworpene’ (van het ww. probállō ‘vóórwerpen’).

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

probleem (een -- aansnijden) (vert. van Frans entamer une question); (Frans problème)

E.J. Dijksterhuis (1939), Vreemde woorden in de wiskunde

Probleem (< Gr. πρόβλημα; < προβάλλειν = voorwerpen). In de Gr. wiskunde spec. opdracht om iets te construeren; later alg. vraagstuk.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

probleem ‘vraagstuk, moeilijkheid’ -> Indonesisch problém(a), problim ‘vraagstuk, moeilijkheid’; Sranantongo problema ‘vraagstuk, moeilijkheid’.

Dateringen of neologismen

R. Schutz (2007), Brekend nieuws, Nijmegen

majoor probleem. Letterlijke vertaling van Engels major problem = serieus probleem; ey manne, ik heb een majoor probleem... ja rosi weet het al en mich denk ik ook ma de rest nog nie. ik kan nie naar de spaghettie-dag komen... ik moet da weekend werken op Afro Latino (2006); Een paard dat zo naar mij dreigt, en dan zijn dreigementen uitvoert door het steigeren heeft echt een majoor probleem.

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

probleem vraagstuk, moeilijkheid 1648 [WNT] <Duits of Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal