Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

performance - (voorstelling)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

performance zn. ‘voorstelling’
Nnl. performance ‘opvoering’ in een charakteristieke “performance” van “Fra Diavolo” [1884; Groene Amsterdammer], performance ‘optreden als aparte kunstvorm’ [1979; Nieuwsblad van het Noorden], ‘wijze van presenteren’ in dichters die te weinig aan hun performance deden [1982; Haagse Post].
Ontleend, in het eerste citaat wellicht aan het Frans, later aan Engels performance ‘opvoering’ (van toneelstuk e.d.) [1611?; OED], eerder performaunce ‘uitvoering van opdracht e.d.’ [ca. 1487; OED3], een afleiding van perform ‘opvoeren’, eerder parfourmen ‘uitvoeren’ [ca. 1300; BDE], onder invloed van Frans forme ‘vorm’ ontleend aan Oudfrans parfornir ‘doen, uitvoeren’, gevormd uit par- ‘volledig’ (van Latijn per-; zie ook → per) en Oudfrans fornir ‘afmaken’ [ca. 1130; Rey], ook furnir ‘afmaken’ [1119; TLF] (Nieuwfrans fournir), zie → fourneren. Het is overigens ook mogelijk dat het Oudfrans fornir (resp. parfornir) in verband staat met Oudfrans formir ‘uitvoeren, laten weten’ (resp. parformer ‘id.’) < vulgair Latijn *forminare < klassiek Latijn fōrmare ‘vormen, onderwijzen’, een afleiding van fōrma ‘vorm, beeld, plan’, mogelijk ontleend aan Grieks morphē ‘uiterlijk, schoonheid’, zie → vorm.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

performance [voorstelling, optreden] {1901-1925} < engels performance, van to perform [uitvoeren] < oudfrans parformer < latijn performare [uitvoeren] (vgl. fourneren).

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

performance (Engels performance)

L. Koenen, R. Smits (1992), Peptalk, De Engelse woordenschat van het Nederlands

performance [puhfo:hmuns] 1. voorstelling, uitvoering. Vaak iets dat niet onder de klassieke manieren van optreden voor een publiek te rangschikken valt (geen toneelstuk, opera, musical, pantomime enz.). Ook gebruikt om een voorstelling interessanter te laten klinken, of van iets een voorstelling te maken (het publiek kijkt bijv. toe hoe een kunstenaar een kunstwerk maakt, dat heet dan een performance; 2. iemands optreden, manier van doen; 3. prestatie.

Dateringen of neologismen

F. Bakker, E. van Ruijsendaal, P. Uljé, D. van Zijderveld, Vindpunt.nl – elektronisch doorzoekbare Woordenlijst Overbodig Engels met Nederlandse tegenhangers, uitgebreide en verbeterde voortzetting van de boekuitgaven Funshoppen in het Nederlands (2009) en Op-en-Top Nederlands (2015)

performance zn. Ontleend aan het Engels.
= voorstelling, opvoering, uitvoering.
= instellen.
[alg.] = eerlijk gezegd, om eerlijk te zijn. Eerlijk gezegd zie ik niet dat jouw bedrijf een lang leven beschoren is.

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

performance voorstelling, optreden 1912 [KKU] <Engels

M. De Coster (1999), Woordenboek van Neologismen: 25 jaar taalaanwinsten, Amsterdam

performance (← Eng.), optreden (van een kunstenaar); uitvoering. Deze modieuze term klinkt veelbelovender dan gewoon ‘voorstelling’ en werd eind jaren zeventig populair.

Het begrip performance verdient nauwelijks introductie: een vage, ongrijpbare verzamelnaam voor alles wat veel of niets met kunst en leven te maken heeft. (Oor, 09/04/83)
Bij haar performance is Saporta gehuld in een uitermate bizar ontwerp van Laurence Perquy. (Oor, 25/01/86)
Als ‘Dome’ had het duo daar ooit met illustrator ‘Russel Mills’ een geluidsperformance gegeven. (Vinyl, februari 1986)
De Amerikaan John Duncan is berucht omwille van zijn schokkende performances. (Fabiola, januari 1987)
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal