Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

ontslaan - (zich bevrijden van)

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

ontslaan ww.
1. (saam met van) Vrystel, onthef, kwytskeld. 2. Uit gevangenskap of die hospitaal huis toe laat gaan. 3. Uit 'n amp, pos of diens verwyder.
Uit Ndl. ontslaan (al Mnl. in bet. 1 en 2, 1860 in bet. 3), 'n afleiding met ont- 'verwydering van of uit iets' van slaan 'slaan'. Eerste optekening in Afr. in Patriotwoordeboek (1902).
Vgl. ontslae.

Thematische woordenboeken

W. de Vreese (1899), Gallicismen in het Zuidnederlandsch, Gent

[verkeerd gebruik van een voorzetsel o.i.v. het Frans]
ontslaan. - Bij het ww. ontslaan kan alleen dan eene bepaling met van staan, wanneer het beteekent (zich) ontdoen, losmaken, bevrijden. In deze opvatting had ontslaan oorspronkelijk eene bepaling in den tweeden nv. bij zich, welke naderhand, niet meer als zoodanig opgevat, met den vierden werd verward of ook, vooral later, met van omschreven. In deze beteekenissen heeft ontslaan eene zaak als voorwerp, t.w. iets onaangenaams, een last, eene verplichting enz. (zie het Woordenboek der Nederl. Taal, X, 1965 vlgg.), of een persoon die tot last is. Wanneer echter bij ontslaan een persoon als voorwerp staat (nl. een persoon die men in zijn dienst heeft) en dus beteekent verwijderen, dan wordt het geconstrueerd met het voorzetsel uit: men ontslaat iemand uit zijne bediening, uit zijn ambt, uit zijn dienst. Het gebruik van het voorzetsel van is hier waarschijnlijk evenzeer aan verwarring te wijten als aan het gebruik van het voorzetsel de bij fr. décharger, démettre enz. || De heer Spanoghe, ... is ... van zijne bediening ... ontslagen, De Toekomst 30, 56. De Heeren Squélard ... en Selderslagh ... zijn ... van hunne bediening van turnleeraar, ontslagen, 30, 107. M. Marchal ... is, op aanvraag, van zijne bediening als leeraar van muziek ... ontslagen, 30, 196. De heer Deprez ... is, op aanvraag, van zijne bediening, als turnleeraar ... ontslagen, 30, 348. De Heer Tibbe, is op aanvraag, van zijne bediening als leeraar van muziek aan het atheneum van Hasselt, ontslagen, 31, 64. Mejuffer de Mahieu ... is, op hare aanvraag, van hare bediening als onderwijzeres aan de middelbare school te Thienen ontslagen, 31, 220. De heer Jamart ... is, op aanvraag, van zijne bediening van onderwijzer in beschikbaarheid ontslagen, 31, 316. De Heer Courtoy is, op aanvraag, van zijn ambt als leeraar ... (te) Gent ontslagen, 32, 134. M. Moonens is, op aanvraag, van zijne bediening van teekenleeraar aan het atheneum te Elsene ontslagen, 32, 216. M. Jadot is van zijne bediening als onderwijzer aan de middelbare school van Limburg ontslagen, Ald. (zie verder nog talrijke voorbeelden in de kroniek van dit tijdschrift).

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

ontslaan ‘zich bevrijden van’ -> Fries ûntslaan ‘zich bevrijden van’; Deens undslå ‘weigeren, ergens tegen zijn’ (uit Nederlands of Nederduits).

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal