Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

ontologie - (zijnsleer, bepaalde filosofische leer)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

ontologie zn. ‘zijnsleer, bepaalde filosofische leer’
Nnl. ontologia ‘zijnsleer’ [1663; Meijer], ontologie in de zogenaamde ontologie of wezens-kunde [1774; WNT wezen], de “metaphysica” (ontologie) is de leer van de werkelikheid, zover deze het “gegevene”, de “ervaring” of het “onmiddellik” gekende ... overschrijdt [1933; WNT Aanv.], ... van alles direct ontologie te maken ... alle begrippen op te delen en te analyseren [1996; NRC].
Internationale wetenschappelijke term, al dan niet via Frans ontologie [1692; TLF] ontleend aan Neolatijn ontologia, dat gevormd is op basis van Grieks ṓn (genitief óntos) ‘het zijn, het bestaan’, het teg.deelw. van eĩnai ‘zijn’ (verwant met het werkwoord → zijn 1), en het achtervoegsel → -logie.
De ontologie was en is allereerst een filosofische leer, die het geheel van het zijn en van het bestaande beschrijft en probeert inzichtelijk te maken. In de moderne natuurwetenschappelijke ontologie worden theorieën over een vaststaande, onveranderlijke werkelijkheid geformuleerd, zodat er een onaantastbaar kader is waarbinnen experimenten en metingen kunnen worden gedaan; als de experimenten en metingen daarmee in strijd blijken, moet een nieuwe theorie worden geformuleerd. In de informatica is het begrip ontologie overgenomen om een hiërarchische structuur van data en hun onderlinge verhoudingen en regels te beschrijven.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

ontologie [leer van het zijn] {1824} < frans ontologie, gevormd van grieks on (2e nv. ontos), teg. deelw. van eimi [ik ben] + -logie.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

ontologie ‘leer van het zijn’ -> Indonesisch ontologi ‘leer van het zijn’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

ontologie leer van het zijn 1799 [Aanv WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal