Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

onderzoeken - (nauwkeurig nazien, nagaan)

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

1ondersoek ww.
Noukeurig en krities bestudeer.
Uit Ndl. onderzoeken (al Mnl.), 'n samestelling van onder 'uit die soortgelyke' en zoeken 'soek'. Eerste optekening in Afr. in Patriotwoordeboek (1902).
D. untersuchen.

Thematische woordenboeken

S. Theissen (1978), Germanismen in het Nederlands, Hasselt

onderzoeken op

Van Dale beschouwt onderzoeken op, bijv. in ‘de melk onderzoeken op het vetgehalte’ als een germanisme (D. ‘untersuchen auf’) voor ‘het vetgehalte van de melk onderzoeken’.

Tot aan het begin van de jaren ’70 was Koenen het daarmee eens. Nu vermeldt hij onderzoeken op niet meer. Aangezien het een technisch woord is dat tot verschillende vaktalen beperkt blijft, is het niet verwonderlijk dat het nog slechts in de vertaalwoordenboeken Van Gelderen en Jansonius te vinden is.

Onderzoeken op hoeft trouwens geen germanisme te zijn; het kan evengoed een verkorting zijn van ‘onderzoeken met ’t oog op’.

W. de Vreese (1899), Gallicismen in het Zuidnederlandsch, Gent

onderzoeken. - In de volgende voorbeelden is het ww. onderzoeken gebruikt met een persoon als voorwerp, wat met ons taaleigen niet overeenkomt. Wellicht is deze fout eene navolging van een dergelijk gebruik der fr. ww. interroger, examiner; in goed Nederlandsch zegt men iemand verhooren, iemand in ’t verhoor nemen. || Dan komt de onderpastoor, ... om de kinderen te ondervragen, scherp te onderzoeken en zich te verzekeren, of de knechtjes en meisjes wel opgebracht worden in de vreeze Gods, A. BERGMANN, Staas 18. Eene inquisitoriale volmacht ... verleend om ... Jacob Praepositus wegens zijne Lutherse ketterijen te onderzoeken, FREDERICQ, De Nederl. o. K. Kar. 38. In Mei 1527 werd zij uit Monnikendam naar Den Haag gevangen gebracht en aldaar onderzocht door de afgevaardigde raadsheeren van ’t Hof van Holland, 85.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

onderzoeken ‘nauwkeurig nazien, nagaan’ -> Noors undersøke ‘nauwkeurig nazien, nagaan’ (uit Nederlands of Nederduits); Zweeds undersöka ‘nauwkeurig nazien, nagaan’ (uit Nederlands of Nederduits); Kupang-Maleis andersup; ondersuk ‘nauwkeurig nazien, nagaan’; Negerhollands ondersoek ‘nauwkeurig nazien, nagaan’; Sranantongo ondrosuku ‘nauwkeurig nazien, nagaan’.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal