Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

non- - (niet-)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

non- voorv. ‘niet-’
Vnnl. by noncomparitie ‘als de gedaagde niet verschijnt’ [1545; Stall.], non betalinghe ‘het niet betalen’ [1615; Stall.], in cas van non-accordt ‘als er geen akkoord is’ [1632; Stall.], bij non ontmoetinge ‘in geval de ontmoeting niet doorgaat’ [1657; WNT]; nnl. nonbetaaling ‘niet-betaling’ [1760; WNT].
Ontleend aan Frans non- ‘niet-’, het als voorvoegsel gebruikte bijwoord non ‘nee’ [842; Rey], ontwikkeld uit Latijn nōn ‘niet, nee’. Het Latijnse woord is een samentrekking van *ne oinom, letterlijk ‘niet een’, waarin ne het negatiepartikel is, zie → nee(n), en Vroeglatijn oinom de oorspr. vorm van de onzijdige vorm van klassiek Latijn ūnus ‘één’, zie → een. Oude Latijnse schrijfwijzen die dit bevestigen, zijn noenum, noenu. Op een vergelijkbare wijze zijn de Latijnse woorden nihil (< *ne hīlum) ‘niets’ en nullum ‘id.’ gevormd, zie → nihil en → nul.
In samenstellingen is non- in het Frans productief vanaf de 13e eeuw, zie → nonsens. In het Engels verschijnen samenstellingen met non- onder invloed van het Frans vanaf de 14e eeuw en werd het voorvoegsel later eveneens zeer productief. Nederlandse samenstellingen met non- zijn veel minder frequent, omdat het inheemse → niet ook als voorvoegsel wordt gebruikt. De meeste samenstellingen met non- zijn rechtstreeks ontleend aan het Frans of Engels, of het zijn leenvertalingen, bijv. non-fictie, non-verbaal. Tegenwoordig komen vormingen van non- met een inheems woord voornamelijk als gelegenheidssamenstellingen voor, bijv. in hij heeft non-verstand van computers ‘... geen verstand ...’.

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

non- (Frans non-)

P.H. van Laer (1949), Vreemde woorden in de natuurkunde, Groningen/Batavia.

Non- (Lat.). Niet-; b.v. non-polair.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

non- ‘niet- (als eerste lid van samenstellingen)’ -> Indonesisch non- ‘niet- (als eerste lid van samenstellingen)’.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal