Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

mededogen - (medelijden, compassie)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

mededogen zn. ‘medelijden, compassie’
Mnl. mededoghen ‘medelijden’ in alleene miin ... moeder ... hadde mededoghen mit mi ende weende mit overvloedegen tranen [1340-60; MNW-P].
Gevormd uit mede, zie → mee, en het zn. mnl. doghen ‘het lijden, leed, smart’, als leenvertaling van Latijn compassiō ‘medelijden’, dat gevormd is uit → com- ‘mee’ en passiō ‘leed’, nomen actionis van patī (verl.deelw. passus) ‘lijden, dulden’. Mnl. doghen is de zelfstandig gebruikte infinitief doghen ‘lijden’, zie → gedogen.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

mededogen* [barmhartigheid] {1400} samenstelling van mede3 + dogen [lijden], nederlands gedogen, maar in nl. dialect ook dogen.

P.H. Schröder (1980), Van Aalmoes tot Zwijntjesjager, Baarn

mededogen

Mededogen is een deftig woord voor medelijden en is evenals het laatste woord gevormd uit mede gevolgd door de onbepaalde wijs van een werkwoord. Het geheel wordt als zelfstandig naamwoord gebruikt. In het woorddeel dogen vinden we een oud werkwoord terug dat nu niet meer gebruikt wordt behalve in de afleiding gedogen: lijden, ondergaan, verduren en vandaar: zich ergens niet tegen verzetten. Het wordt vooral gebruikt met een ontkenning. Wij kunnen dat niet gedogen: toelaten. Het werkwoord is verwant met deugen, Duits taugen. Mededogen wil dus letterlijk zeggen: met iemand samen iets dulden, dus vrijwel hetzelfde als medelijden; het behoort evenwel tot de plechtige schrijf- en kanseltaal.

Thematische woordenboeken

T. Pluim (1911), Keur van Nederlandsche woordafleidingen, Purmerend

Mededoogen = medelijden; vgl. ’t Mnl.: „Peinst wat Jhesus wilde doghen” = Bedenk, wat Jezus voor ons wilde lijden.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

mededogen* barmhartigheid 1400 [MNW]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal