Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

luxueus - (weelderig)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

luxe zn. ‘weelde’; bn. ‘weelderig’
Vnnl. in de afleiding geluxeert ‘bevoordeeld met weelde’ [1665; Stall.]; nnl. dan het zn. luxe ‘weelde, overvloed’ in de trotschheid ... de luxe ... de zelfverveeling [1784; WNT], als bn. in luxe artikelen [1901; WNT jagen].
Ontleend aan Frans luxe ‘overdaad in levenswijze, glans, pracht’, ook ‘losbandigheid’ [1607; TLF], ontleend aan Latijn luxus ‘pracht, weelde, overdaad’ en ‘bandeloosheid, zedeloosheid’, naast het bn. luxus ‘ontwricht, verstoord’, afleiding van luctārī ‘ontwrichten, verzwikken’, verwant met lūgēre, zie → luguber.
Er bestaat ook een woord mnl. luxurien ‘onkuisheid, weelderigheid, wellust, wulpsheid, ontucht’ [1236; VMNW], luxurie ‘id.’ [1290-1310; MNW], luxure ‘overdaad’ [1300-25; MNW-R], dat al dan niet via Frans luxure ‘ontucht, wellust’ [ca. 1119; Rey] is ontleend aan Latijn luxuria ‘weelderige groei; overdaad, genotzucht’, afleiding van luxus. Mnl. luxurie komt vooral in kerkelijke teksten voor: het is een van de zeven hoofdzonden.
luxueus bn. ‘weelderig’. Nnl. luxueus ‘overdadig, weelderig’ in wier traktementen men niet luxueus mag noemen [1882; Groene Amsterdammer], het ... ameublement der slaapkamer, keurig maar niet luxueus [1889; WNT]. Ontleend aan Frans luxueux ‘weelderig’ [1771; TLF], afleiding van luxe.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

luxueus [weelderig] {1889} < frans luxueux, van luxe + -eux < latijn -osus [vol van].

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

luxueus (Frans luxueux)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

luxueus weelderig 1889 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal