Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

kwinkeleren - (vrolijk zingen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

kwinkeleren ww. ‘vrolijk zingen’
Vnnl. quinqueleren ‘op zekere manier zingen’ [1556; WNT].
Klanknabootsende afleiding van kwinken, ouder quincken ‘zich vlug heen en weer bewegen’ [1530; WNT], waaruit het frequentatief kwinkelen werd gevormd, en met het achtervoegsel → -eren de vorm kwinkeleren ‘op en neer gaan met de stem bij het zingen’, vandaar ‘vrolijk zingen’. Kwinken staat wellicht in verband met kwik ‘levendig’, zie → kwiek. In het Middelnederlands bestond ook een afleiding quenkieren voor een manier van zingen, in som lude hooren liever quenkierende singen ‘sommigen horen liever zingen met tremolo's’ [1434-36; MNW]. Kiliaan [1599] kent zowel quincken, quinckelen als quinckéren (naast quedelen, dat leidde tot kwelen) voor een ingewikkelde manier van zingen; kwinkeleren is een contaminatie van de laatste twee vormen.
Mnd. quinkeleren, vanwaar door ontlening nhd. quinkelieren. Volgens Kluge gaat dit woord via de vormen quinteliren en quinteren terug op een ontlening aan middeleeuws Latijn quintare ‘in kwinten zingen’.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

kwinkeleren [vrolijk zingen] {1556} vgl. middelnederlands quinken, quenken, queincken [op en neer gaan, kwinkeleren], quinkeeren, quenkieren [op en neer gaan met de stem]; vermoedelijk klanknabootsend gevormd.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

kwinkeleren ww., vroeg-nnl. en mnd. quinkēleren; vgl. mnl. quinken ‘kwinkeleren’ en quinkêren ‘bepaalde wijze van zingen’, Kiliaen quincken, quinckelen, quinckêren. Het zal wel te verbinden zijn met mnl. quinken ‘zich snel bewegen, flikkeren’ (een nasalering van de stam van kwik 3?). — Als klankwoord zal het echter ook verband houden met kwekken en kwaken. — FW 364 wijst nog op woorden als lit. zwengti ‘hinneken’ en osl. zvęgą, zvęsti ‘zingen’, maar een afleiding uit een idg. grondvorm is hoogst twijfelachtig.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

kwinkeleeren ww., reeds vroeg-nnl. = mnd. quinkelêren. Kil. kent de synoniemen quincken, quinckelen, quinckéren. De eerste en laatste vorm komen ook al mnl. voor. Dgl. vormen ook in verwante talen. Lit. żwéngti “hinniken”, obg. zvęgą, zvęšti “zingen” kunnen verwant zijn. Misschien echter is kwiŋk- een jonge onomatop. basis evenals de basis van kwaken. Ook is identiteit met mnl. quincken “zich snel bewegen, flikkeren” mogelijk; of dit den ouderen anlaut bewaard heeft dan wel ags. twinclian (eng. to twinkle) “flikkeren”, is onzeker.

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

kwinkele[e]ren. Op duits taalgebied is het woord in contact gekomen met mhd. quintieren, mnd. quintêren ‘spelen op de quinte of quinterne’ (vgl. mnl. quinterne v. ‘gitaar’), waardoor nhd. quintelieren (> de. kvintillere, zw. kvintillera) is ontstaan. Het gaat evenwel niet aan, met Heinr. Schröder ZsfdPh. 54, 183 de vormen met t als de oudere te beschouwen, waaruit de ndl. mnd. met k (ook nhd. dial. komt quinkelieren, quinkeln voor) zouden zijn ontwikkeld.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

kwinkeleeren ono.w., met Rom. uitgang van kwinkelen, frequent. van kwinken, wegens de snelle beweging in het trillend zingen.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

kwinkeleren vrolijk zingen (van vogels) 1556 [WNT]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal