Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

kraal - (omsloten ruimte voor vee)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

kraal2 [omsloten ruimte voor vee] {1652} < portugees curral, van correr [rennen] < latijn currere [idem].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

kraal 2 znw. v. ‘veekraal, inboorlingendorp’, ouder-nl. koraal < port, curral, corral.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

kraal II (veekraal, inboorlingendorp). Uit oud-nnl. koraal (vgl. voor de uitstooting van den klinker bij kraal I) en dit uit port. curral.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

kraal 2 v. (dorp), uit Port. corral = schaapskooi, omheining, van correr, Lat. currere = loopen (z. ros 1).

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

S. Joubert en N. van der Sijs (2020), ‘Antilliaans-Nederlandse woorden en hun herkomst’, in: Trefwoord, november 2020

koraal (De Palm 1969: 64; Joubert 2005; Vervoorn 1976; De Valk 2016) omheinde ruimte bij een huis: je auto in de koraal zetten (parkeren), kabrieten, die in de koraal kuieren; ontleend aan Papiaments kurá ‘tuin, erf, kraal’, dat teruggaat op Portugees curral, corral ‘omheinde ruimte voor vee’, een afleiding van Latijn currere ‘lopen’; het Portugese woord is ook overgenomen door Nederlanders in Zuid-Afrika en Indonesië als kraal.

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

2kraal s.nw.
1. Ruimte vir vee, omring deur doringtakke, 'n muur of heining. 2. Groep hutte of rondawels, gewoonlik met 'n heining van riete afgesluit.
Uit O.Ind. Ndl. kraal (1652 in bet. 1, 1724 in bet. 2). Eerste optekeninge in Afr. in bet. 1 by Pannevis (1880) en in bet. 2 by Leibbrandt (1882).
Ndl. kraal uit Port. curral.
Vanuit vroeë Afr. in S.A.Eng. (1795 in bet. 1, 1731 in bet. 2).

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

kraal II: dim. kraaltjie, 1. beperkte, omheinde ruimte vir beskerming v. vee; 2. inboorlingstat; die gebr. d. vRieb in albei bet. en d. Val (± 30 jaar later) in bet. 2. maak oorerwing uit Ndl. kraal (vroeër ook koraal/coraal, by vRieb corael/crael) uit Port. curral hoogs wsk., vgl. ook Kloe HGA (282, 316, 325, 329), hoewel Scho (TWK/NR 7, 2, p. 10) 1673 as vroegste datg. v. bet. 2. meld.

N. van der Sijs (bezorger) (2003), Uit Oost en West. Verklaring van 1000 woorden uit Nederlands-Indië van P.J. Veth (1889), met aanvullingen van H. Kern en F.P.H. Prick van Wely (1910), Amsterdam. Gebaseerd op: Uit Oost en West. Verklaring van eenige uitheemsche woorden van P.J. Veth uit 1889, recensie van het werk van Veth door H. Kern in De Indische Gids van 1889, en ‘Etymologisch aanhangsel’ (p. 297-350) uit het Viertalig aanvullend Hulpwoordenboek voor Groot-Nederland van Prick van Wely uit 1910

kraal1 [omsloten ruimte voor vee]. Kraal is volgens Van Dale ‘een dorp of gehucht der Hottentotten; eene opene plaats met staketsel afgeschut.’ Weiland zegt op het woord: ‘Zo noemt men, in beschrijvingen van de Kaap de Goede Hoop, de afgeperkte plaats waar de woningen der Hottentotten staan: een kraal van vier hutten; ook eene groote open plaats, met staketwerk omgeven, waarin men vee drijft [...] Het schijnt een uitheems woord te zijn.’ Dit laatste kon met meer stelligheid worden uitgesproken; het woord is ongetwijfeld van de Hottentotten zelf afkomstig. Zo lezen we in het ‘Dagregister van de Voyagie naar het Amaqua’s [of Namaqua’s] land’ van Simon van der Stel bij Valentijn: ‘Beschrijvinge van de Kaap der Goede Hoop’ (V. 2) p. 592: ‘De voorgedagte bergen [...] worden bewoond van eene natie, genaamt Hottentotten, dewelke zich met troepen van menschen en vee bij malkanderen houden, ’t welk zij Kraalen noemen, waarvan wij er dezen dag drie zijn gepasseert.’ Ook de dorpen van de Kaffers en andere Afrikaanse stammen worden, bij uitbreiding van het gebruik van het woord, kralen genoemd. Zie bijvoorbeeld Th. Tromp, Herinneringen uit Zuid-Afrika, p. 39; D. Veth’s reizen in Angola, p. 359.

Maar dit Hottentotse woord is door de Nederlanders ook naar Oost-Indië overgebracht, en wordt bij onze oude schrijvers (door verwarring met kraal, als samentrekking van koraal, poliepenhuis) soms ook Coraal geschreven. Zo leest men bij Baldaeus, Beschrijvinge van Ceylon, p. 198: ‘Men vangt omtrent Mathure de Elephanten met Coralen, zijnde vele boomen in de aarde geslagen, die in ’t eerste een ruymen ingank geven, maar van langhzamerhand enger worden, met valdeuren.’ Een anoniem schrijver over Ceylon, door Weiland aangehaald, spreekt evenzo van ‘eene groote en sterke houten kraal of bijkans rond palissadenwerk, waarin zij de olyphanten drijven.’

Thans is het woord nog algemeen in Nederlands-Indië in gebruik om de afgeperkte ruimte voor de buffels aan te duiden. Zo bijvoorbeeld bij Pruys van der Hoeven, Een woord over Sumatra, I, p. 63: ‘Iedere vier jaar nu verenigen zich de eigenaars en drijven de buffels in een daartoe gemaakte kraal, die, fuiksgewijs vervaardigd, uitloopt in een sterk omheind moeras met een nauwe opening.’ [V]

kraal2 [omsloten ruimte voor vee]. Dit woord is, ondanks het bericht van Simon van der Stel, door Prof. Veth aangehaald, geen Hottentots, maar, zoals reeds lang geleden door Robidé van der Aa — wij herinneren ons niet juist waar — bewezen is, het bekende Portugese curral, Spaans corral. Ofschoon, voor zover wij weten, Robidé van der Aa de eerste is geweest die het bewijs hiervoor geleverd heeft, is hij niet de enige. Geheel onafhankelijk van hem hebben Yule en Burnell hetzelfde aangetoond; kortheidshalve verwijzen wij naar hun artikel Corral. Van Ceylon sprekende bezigen zowel Baldaeus als nog in onze eeuw Emerson Tennent coraal, corral. Daar kraal geen inheems Nederlands is, kan het niemand verwonderen dat Van der Stel het voor specifiek Afrikaans hield. [K]

kraal3 [omsloten ruimte voor vee]. Is, zoals prof. Kern in zijn bespreking van Uit Oost en West aantoont, geen Hottentots, maar het door Robidé van der Aa gevonden Portugese curral: omheining voor vee, en Spaans corral: plaats, kippenloop. Volgens Hobson-Jobson is juist ons woord kraal overgebracht naar Zuid-Afrika. [P]

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

kraal ‘inboorlingendorp’ (Portugees curral)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

kraal ‘omsloten ruimte voor vee’ -> Engels crawl ‘varkensstal; kooi voor slaven; visreservoir; Zuid-Afrikaans dorp’; Engels kraal ‘Afrikaans dorp; omsloten ruimte voor vee; visreservoir’ <via Afrikaans>; Duits Kral ‘cirkelvormig aangelegd, met een hek beschermd Afrikaans dorp’ <via Afrikaans>; Deens kraal, krål ‘omsloten ruimte voor vee (meestal met betrekking tot Zuid-Afrikaanse dorpen)’ <via Afrikaans>; Noors kraal, kral ‘omsloten ruimte voor vee’ <via Afrikaans>; Zweeds kral, kraal ‘open plek in dorp van Hottentotten’ <via Afrikaans>; Fins † kraali ‘omsloten ruimte (voor vee en mensen)’ <via Afrikaans>; Frans kraal ‘Afrikaans dorp; omheinde ruimte voor vee in Zuid-Afrika’ <via Afrikaans>; Tsjechisch kraal ‘omsloten ruimte voor vee’; Pools kraal ‘omsloten ruimte voor vee bij Afrikaans dorp’ <via Afrikaans>; Macedonisch kral ‘Afrikaans dorp’ <via Afrikaans>; Servisch kral ‘Zuid-Afrikaans dorp; omsloten ruimte voor vee’ <via Afrikaans>; Sloveens kral, kraal ‘omsloten ruimte voor vee’ <via Afrikaans>; Lets krāls ‘omsloten ruimte voor vee bij Afrikaans dorp’ <via Afrikaans>; Litouws kralis ‘omsloten ruimte voor vee bij Afrikaans dorp’ <via Afrikaans>; Maltees kral ‘Afrikaans dorp; omsloten ruimte voor vee’ <via Engels>; Esperanto kralo ‘omsloten ruimte voor vee’ <via Frans>; Amerikaans-Engels dialect crawl ‘schildpadreservoir’.

N. van der Sijs (2009), Yankees, cookies en dollars, Amsterdam

Amerikaans-Engels crawl, afgeperkte ruimte om verschillende zeedieren levend te houden in ondiep water (Craigie, DARE, Webster).
- Van Nederlands kraal, ook koraal ‘omsloten, afgeperkte ruimte voor vee of andere zoogdieren’; overgenomen in de zeventiende eeuw en regionaal nog in gebruik.
* De Nederlanders hebben het woord kraal in Indonesië en Zuid-Afrika geleend uit het Portugees. Een kraal duidt een omheinde ruimte aan waarin vee of andere zoogdieren worden gehouden. Het woord is in het Amerikaans-Engels overgenomen, maar in een bijzondere betekenis. Voor een omheinde ruimte voor vee had het Amerikaans-Engels namelijk al een eigen woord; dat heette vanaf het begin van de zeventiende eeuw een pen (pas in de negentiende eeuw nam men corral over uit het Spaans). De Amerikanen gingen nu het Nederlandse leenwoord crawl gebruiken voor ‘een afgeperkte ruimte om zeedieren zoals zeeschildpadden of moerasschildpadden te houden’. Volgens DARE komt dit regionaal momenteel voornamelijk voor in de zuidelijke staten langs de Atlantische Oceaan.
1682 They bring them [turtles] in Sloops alive, and afterwards keep them in Crauls, which is a particular place of Salt Water of Depth and Room for them to swim in, pallisado’d or staked, in round above the Water’s surface.
1881 Crawl... A pen or corral made of upright stakes wattled together, intended to hold sponges while being cleaned; or turtle awaiting a market.
1966
And then they had what they called crawls, that was places fixed where they could come in with their sponge and put ‘em in them places. And then they’d clean ‘em. (DARE)
1981 The word crawl is in current use as a noun in Key West, Florida. I saw sea turtles in crawls there in 1979. Perhaps other sea creatures are also kept in crawls. (DARE)

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

kraal omsloten ruimte voor vee 1652 [WNT] <Portugees

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal