Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

kosten - (voor een bepaalde prijs te koop zijn, vergen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

kosten ww. ‘voor een bepaalde prijs te koop zijn, vergen’
Mnl. costen ‘veel waard zijn’ in het teg.deelw. kostende ‘duur’ [1240; Bern.], ‘waard zijn, voor een bepaalde prijs te koop zijn’ in wat vlamsce peneghe ... moghen costen in seluere. ende in werkene ‘wat Vlaamse penningen zullen kosten aan zilver en aan arbeid’ [1240-60; VMNW], overdrachtelijk in al soudu costen dat v leuen ‘al zou u dat uw leven kosten’ [1265-70; VMNW].
Ontleend, mogelijk via Oudfrans coster [ca. 1165; Rey], aan middeleeuws en vulgair Latijn costare ‘kosten’, nevenvorm van klassiek Latijn cōnstāre ‘id.’, uit ‘tot stilstand komen van de balans van een weegschaal’, een specifieke betekenis van ‘stilstaan’, zie → constant.
kost zn. ‘levensonderhoud, voedsel’, mv. ‘betaling’. Mnl. coest, cost ‘uitgaven, betaling’ [1240; Bern.], te sinen costen ‘op zijn kosten’ [1240-60; VMNW], cost ‘levensonderhoud, kost’ [1270; VMNW]. Ontleend, mogelijk via Oudfrans cust [1155; Rey], aan middeleeuws en vulgair Latijn costa (mv.), costus ‘kosten’, een afleiding van costare. In het Middelnederlands is nog duidelijk sprake van één woord, dat in beide betekenissen meestal in het enkelvoud voorkomt. Tegenwoordig hoort in de standaardtaal de betekenis ‘uitgave, betaling’ alleen bij het meervoud kosten, behalve figuurlijk in de uitdrukking ten koste van ‘onder opoffering van’ en in de uitdrukking de kost gaat voor de baat (uit). Het enkelvoud kost heeft uitsluitend nog de betekenis ‘levensonderhoud, voedsel’.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

kosten [voor een bedrag verkrijgbaar zijn] {costen, custen 1240-1260} < oudfrans coster < middeleeuws latijn costare, constare [idem], latijn constare [vaststaan, te staan komen op, kosten], van com- [samen] + stare [staan].

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

kost (spijs en uitgaaf), mnl. cost m. v. (ook coste) “kosten, uitgaven”; uit de speciale bet. “kosten voor levensonderhoud of voor een onthaal” ontstond de reeds mnl. bet. “levensonderhoud, maaltijd”. = ohd. chosta v. “waarde, prijs” (de bet. “levensmiddelen” heeft reeds mhd. kost(e) v.; nhd. kost v. “spijs, kost, onderhoud”, kosten mv. “uitgaven”), mnd. kost, koste v. “kosten, onderhoud, onthaal, feest”, ofri. kost v. “kosten, levensonderhoud”, laat-on. kostr m. “id.”. Ontl. uit mlat. costa, costus “kosten”, nomina, gevormd van costâre (> it. costare, fr. coûter, eng. to cost) “kosten” (uit lat. constâre), dat is overgenomen als mnl. costen, custen (nnl. kosten), mhd. (nhd.) mnd. kosten, laat-on. kosta “id.”.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

kosten 1 ono.w. (op zooveel te staan komen), Mnl. costen, gelijk Hgd. kosten, Eng. to cost en Fr. coûter, uit Mlat. costare, Lat. constare = te staan komen, saamgest. met co- (z. ge-) en stare = staan (z.d.w.)

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

kosten ‘voor een bedrag verkrijgbaar zijn’ -> Deens koste ‘voor een bedrag verkrijgbaar zijn’ (uit Nederlands of Nederduits); Noors koste ‘voor een bedrag verkrijgbaar zijn’ (uit Nederlands of Nederduits); Zweeds kosta ‘voor een bedrag verkrijgbaar zijn’ (uit Nederlands of Nederduits); Fins kustantaa ‘bekostigen, de kosten betalen’ <via Zweeds>; Negerhollands kost, kos ‘voor een bedrag verkrijgbaar zijn’; Sranantongo kostu ‘voor een bedrag verkrijgbaar zijn’; Surinaams-Javaans kostu ‘bekostigen; (on)kosten, waarde’ <via Sranantongo>.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

kosten voor een bedrag verkrijgbaar zijn 1240-1260 [CG I1, 68] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal