Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

knuffelen - (liefkozend pakken)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

knuffelen ww. ‘liefkozend pakken’
Vnnl. knuffelen ‘liefkozend betasten’ in dan knuffelt hij dan tast hij dan tockt (‘stoeit’) hij [voor 1524; WNT], ook ‘stoten, stompen’ in wel ter degen geknoffelt en geslagen ‘grondig gestompt en geslagen’ [1657; WNT].
Wrsch. een klankexpressief woord. Van analogievorming lijkt in de 16e eeuw nog geen sprake te zijn: andere woorden op -uffelen of -offelen worden door het WNT pas later geattesteerd (bijv.snuffelen) en zijn in veel gevallen bovendien zeldzaam of slechts gewestelijk. Het woord komt verder alleen in het Nederduits voor, maar ook daar is het jonger. Qua vorm lijkt het een frequentatief bij knuffen, maar dat woord is uitsluitend Zuid-Nederlands en betekent alleen ‘grommen, kuchen, e.d.’ [19e eeuw; WNT].
Nnd. knüffeln, knuffeln ‘stoten, stompen’; nhd. knüffeln ‘kreuken, verfrommelen’ (ontleend aan het nnd.); nfri. knoffelje ‘duwen, stoten, iets onhandigs doen’. Daarnaast: nnd. knuffen; nhd. knuffen ‘stompen’; nde. knubbe ‘slaan, kloppen’.
De betekenis ‘stoten, stompen e.d.’ is in de naburige talen de enige en is dus wrsch. oorspronkelijk. De liefkozende betekenis is in het Nederlands tegenwoordig de enige.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

knuffelen* [ruw hanteren, liefkozend pakken] {voor 1524} nederduits knuffeln, iteratief van knuffen [duwen, stoten], hoogduits knuffen, knüffeln, fries knoffelje, deens knubbe; verwant met knobbel.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

knuffelen, knoffelen ww., eerst na Kiliaen, vgl. nnd. knuffen, nhd. knüffeln, knuffen, oostfri. knüffeln, knuffeln, ‘stoten, stompen’, fri. knoffelje ‘duwen, stoten, iets onhandig doen’, de. knubbe ‘slaan, kloppen’. — Ook hier vormen met gn- vgl. nnd. gnuffen ‘stompen’, nnoorw. dial. gnuva ‘drukken’, nzw. dial. gnubba ‘wrijven, schuiven, drukken’. Vgl. verder on. kneyfa ‘drukken’ en oostfri. knūve ‘klomp, blok, knoest’. — Zie verder: knop.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

knuffelen, knoffelen ww., nog niet bij Kil. Vgl. hd. knuffen, knüffeln “stooten, stompen”, ndd. knuffen, gnuffen, oostfri. ook knuffeln, knüffeln “id.”, fri. knoffelje “onhandig iets doen, duwen, stooten, door onhandigheid breken”, knuffel “groot, onbehouwen stuk”, de. knubbe “slaan, kloppen, ranselen”, noorw. dial. gnuva, knuva “drukken”, zw. dial. gnubba “wrijven, schuiven, drukken”. Sluiten zich formeel het nauwst aan bij knobbel; voor de bet. vgl. kneuzen. De k-anlaut zal wel de oudste zijn, de g kan door invloed van andere woorden (vgl. on. gnûa, bij knorren) worden verklaard.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

knuffelen o.w. (met knuisten slaan), + Hgd. knuffen: verwant met knobbel.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Aarts (2017), Etymologisch Dictionairke vaan ’t Mestreechs, Maastricht

knoevele (ww.) knuffelen; Nuinederlands knuffelen <1524> < Duits knuffeln.

F. Debrabandere (2011), Limburgs etymologisch woordenboek: de herkomst van de woorden uit beide Limburgen, Zwolle

knoevelen, ww.: liefkozend tegen zich aandrukken, knuffelen. Freq. van oostelijk knoeven, bij Ndd. knuffen ‘duwen, stoten’, knuffeln, knüffeln ‘stoten’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

knuffelen* liefkozend pakken 1521-1524 [WNT]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal