Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

instituut - (instelling)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

instituut zn. ‘instelling’
Nnl. instituut ‘private onderwijsinstelling’ [1800; WNT zittend], het Koninklijk Instituut (voor wetenschappen, letterkunde, schone kunsten etc.) [opgericht in 1808], ‘iets wat is ingesteld door wet of gebruik’ in beide deze instituten (eigendom en huwelijk) [1885; WNT].
Ontleend aan Frans institut ‘wetenschappelijke instelling’ [1749; Rey] en ‘(aanvankelijk private) onderwijsinstelling’ [19e eeuw; Rey]. Het Franse woord betekende eerder ‘gewoonte’ [1480; Rey] en is ontleend aan Latijn īnstitūtum ‘onderwijs; voornemen, plan; gewoonte, gebruik’. Dit is het verl.deelw. van īnstituere ‘onderwijzen; organiseren’, algemener ‘instellen, opstellen, beginnen, etc.’, gevormd uit → in- 3 ‘in-’ en -stituere, combinatievorm van statuere ‘neerzetten, opstellen’, zie → statuut.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

instituut [instelling] {1800} < frans institut [idem] < latijn institutum [instelling, gewoonte, onderwijs], eig. verl. deelw. o. enk. van instituere, dus: ‘het ingestelde’ (vgl. institueren).

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

instituut (Frans institut)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

instituut ‘instelling’ -> Indonesisch institut ‘instelling’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

instituut instelling 1800 [WNT vertooning] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal