Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

iebel - (onpasselijk)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

iebel bn. (NN) ‘onpasselijk’
Nnl. in de stukken in de komedie waarvan je ibbel wordt [1905; WNT Aanv.], iebel [1952; De Coster 2002].
Ontleend aan Jiddisch ibl ‘id.’, oorspr. een dialectisch ongeronde vorm van Duits übel ‘id.’, verwant met → euvel.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

ibbel [naar, kregel] {na 1950} nevenvorm van iebel.

iebel, iebbelig [naar, kregel] {ibbel na 1950} < jiddisch ibbel < hoogduits übel [euvel], vgl. jiddisch < jüdisch.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

A.A. Weijnen (2003), Etymologisch dialectwoordenboek, Den Haag

iebel kregel, geïrriteerd (Noord-Holland). = euvel ‘kwaad’, hgd. übel ‘kwaad’, eng. evil.
Pannekeet 144.

Thematische woordenboeken

J. van de Kamp en J. van der Wijk (2006), Koosjer Nederlands: Joodse woorden in de Nederlandse taal, Amsterdam; inclusief ongepubliceerde aanvullingen door de auteurs

ibbel, iebel: misselijk, naar, onpasselijk: maak me niet ibbel!; kregel, tureluurs; (verst.) ibbel oen wei; ibbelen: ibbel maken: het ibbelt me, het maakt me misselijk, het hangt me de keel uit; ibbelkat: naar, vervelend persoon; ibbelte: misselijkheid, onpasselijkheid (geloosjes). Zie ook het laatste citaat bij rosj | < Jidd. < Mhd. übel: euvel (vgl. jiddisch en jüdisch). De vorm ibbel wordt in joodse kring gebruikt, daarbuiten lijkt iebel veel gangbaarder.

— Pons en nog es pons en een roomsoes en pons en sinaasappele en nóg es pons en droge gebakkies van drie cent... Ik voel me ibbel... Ik mot een gezonde boterham... (HERMAN HEIJERMANS, 1898)
— Een Duits geleerde in het midden van de 19e eeuw heeft de stelling verkondigd: der Mensch ist, was er iszt. Hij moet daarbij aan de Germanen gedacht hebben, die bier dronken uit de schedels hunner verslagen vijanden. Oewoh! Het bloed hunner vijanden smaakte hun lekkerder dan de heerlijkste wijn, zoals dat in de Nibelungen zo sappig beschreven wordt, en met smaak consumeerden Herman en zijn Cherusken de lijken der gesneuvelde Romeinen. Wij hebben nu eenmaal andere voorouders en alleen de gedachte maakt ons al ibbel. (HARTOG BEEM, 1950)
— ‘Ik kom je ophalen,’ zegt haar moeder. ‘’t Duurt me veel te lang. Ik word helemaal iebel in m’n eentje.’
‘Iebel?’ vraagt Madelief. ‘Ja, iebel.’ Dan lopen ze hand in hand naar binnen. (GUUS KUIJER, 1983)
— ‘Schei nou eindelijk eens uit met je gevraag. Ibbel maak je een mens ermee...’ (SAL SANTEN, 1990)
— ’t Is alles geloosjes en ’n ibbelte in Mokum Godel... Foei, wat ’n mesjoggene hette... ik zweet als ’n dok!... (IS. QUERIDO, 1931)

Zie ook gallisch, ibbelig

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

ibbel (Jiddisch ibbel)
iebel (Jiddisch ibbel)

H. Beem (1975), Resten van een taal: woordenboekje van het Nederlandse Jiddisch, Assen

ibbel naar, misselijk; maak me niet ibbel; nhd. übel; overgegaan in de ndl. volkstaal.

ibbel un wei sterker voor ibbel; wei, nhd. weh.

H. Beem (1974), Uit Mokum en de mediene: Joodse woorden in Nederlandse omgeving, Assen

ibbel < jidd. < hd. übel, misselijk, naar; maak me niet ibbel.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

iebel naar, kregel 1961 [GVD] <Jiddisch

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal