Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

hooiberg - (stapel hooi)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

bergen ww. ‘in veiligheid brengen; opbergen’
Onl. bergin salun sig ‘ze zullen zich bergen’ [10e eeuw; W.Ps.], ic burge mi (conjunctief pret.) ‘(dat) ik me borg’ [10e eeuw; W.Ps.]; mnl. bergen ‘redden, in een ruimte opnemen’ [1240; Bern.].
Os. bergan, ohd. bergan ‘bergen, verbergen’; nfri. bergje; oe. beorgan; on. bjarga; got. bairgan; < pgm. *bergan- ‘(ver)bergen’. Zie ook de afleiding → verbergen en het ablautende zn.borg. Ook → burcht is wellicht verwant.
Verwant met Litouws (gewest.) birginti ‘sparen’; Oudkerkslavisch *brěsti ‘zorgen’ (Russisch bereč' ‘hoeden, sparen’); bij de wortel pie. *bhergh- ‘bewaren’ (IEW 145).
berg 3 zn. ‘berging voor hooi of graan’. Onl. barg in tectorium, quod barbara lingua barg vocatur ‘schuur, die in de volkstaal barg wordt genoemd’ [ca. 1022; Slicher van Bath]; mnl. berch, barch [1299; CG I, 2609]; vnnl. bergh ‘provisie-, voorraadkamer; gevangenis’ [1599; Kil.]. Afleiding van bergen. Inmiddels verouderd, behalve in de samenstelling hooiberg [hoybergh 1612; WNT], vanwege de volksetymologische associatie met → berg 1. ♦ geborgen bn. ‘veilig’ [1610; WNT verbidden]. Verl.deelw. van bergen.

EWN: ♦ geborgen bn. 'veilig' (1610*)
ANTEDATERING: mnl. gheborgen 'in veiligheid gebracht, verborgen' [1291-1300; VMNW]
{* De datering "1610" moet veranderd worden in "1640".}
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

berg znw., mnl. berch (gh) m. = onfr. bërg, ohd. bërg (nhd. berg), os. bërg, ofri. bërg, birg, ags. beorg m. “berg”, on. bjarg, bërg o. “rots, berg”, got. *baírg(s), dat blijkens baírgahei v. “gebergte”, formeel een abstractum van *baírgahs “berg-ig”, inderdaad bestaan heeft. Verwant met ier. bri “heuvel”, gall. Brigantes volksnaam = “de hoogen”, arm. barjr “hoog”, berj “hoogte”, oi. bṛhánt- “dicht, dik, vast, groot, hoog”, av. bǝrǝzant- “hoog”. Met het oog op den gutturaal moet obg. brégŭ “oever” (in verschill. talen beteekent slav. *bergŭ ook “heuvel”: klruss. béreh, béŕih, serv. brȉjeg, čech. břeh enz.) ontleend zijn uit het Germ. Eenige ligur. eigennamen, zooals Bergomum houdt men wel voor verwant met berg. Vgl. burcht. — In hooi-berg hebben we een ander woord: Zaansch barg, mnl., mnd. barch m. “bergplaats (voor hooi)”. Ablautend met bergen. Voor ndl. e uit a vgl. erg.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

hooiberg ‘stellage met verschuifbare kap voor het bewaren van hooi’ -> Amerikaans-Engels hay barrack ‘stellage met verschuifbare kap voor het bewaren van hooi’.

N. van der Sijs (2009), Yankees, cookies en dollars, Amsterdam

Amerikaans-Engels hay barrack, keet om hooi in op te slaan (Craigie, DARE, Webster).
- Van Nederlands hooiberg; overgenomen in de zeventiende of achttiende eeuw en nog in gebruik.
* Nederlandse boeren bewaren het hooi in een hoge, vaste stapel binnen een stellage van vier palen met daarop een kap. De naam voor een dergelijke hooiberg is in het Amerikaans-Engels overgenomen. Daarbij is het onherkenbare tweede gedeelte berg volksetymologisch veranderd in barrack: de stellage lijkt ook wel wat op een keet of huisje. Uit de gegevens van DARE blijkt dat het woord regionaal vooral in het noordoosten en ten zuiden daarvan langs de Atlantische Oceaan voorkomt.
1797 Thomas Shoemaker and I measured at the hay barrack, below the house, where the water left a mark, and found it had been five feet four inches.
1848 Hay barrack. (Dutch, Hooi-berg, a hay-rick.) A straw-thatched roof, supported by four posts, capable of being raised or lowered at pleasure, under which hay is kept. A term peculiar to New York State. (Bartlett)
1872 hay-barrack, a somewhat ludicrous corruption of hooiberg (hay-mountain), is in like manner locally applied to a thatched roof supported on four posts, under which hay is protected against the weather. (Schele de Vere)
1965-70 Hay barrack - four corner poles, pole sides added, roof raised as needed on pegs. (DARE)

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal