Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

guirlande - ((bloemen)slinger)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

guirlande zn. ‘(bloemen)slinger’
Vnnl. guirlande, ghirlande ‘slinger of krans van groen en bloemen’ [1588; Kil.].
Ontleend aan Middelfrans guirlande ‘bloemenkrans, bloemenslinger’ [1540; FEW], ouder guerlande [1403; Rey], ontleend aan Italiaans ghirlanda ‘id.’ [13e eeuw; DEDLI], dat zelf weer ontleend is aan Provençaals guirlanda ‘krans van gouddraad’ [ca. 1200; FEW]; daarnaast bestond Oudfrans garlande ‘krans als sieraad’ [ca. 1200; FEW]. De Provençaalse en Oudfranse vormen hebben als basis een Frankisch ww. *wiarōn ‘opsieren met goud(draad) en edelstenen’ (ook bijv. Middelhoogduits wieren ‘versieren’), waaruit vormen als *gareler, *guireler moeten zijn ontstaan (voor de ontwikkeling w > g zie → garde). Met het achtervoegsel -ande ‘benodigdheid’ werd daarvan een zn. afgeleid. Zie ook → galon.
De betekenis ‘krans als hoofdsieraad’ komt al zeer vroeg voor, ook bijv. in het Catalaans; de betekenis ‘bloemenkrans’ is door het Frans uit het Italiaans ontleend.
Mnd. wire ‘metaaldraad’; ohd. *weara, wiara ‘gezuiverd goud’, *wiera ‘sieraad uit gouddraad’ (mhd. wire ‘gouddraad, zilverdraad’); oe. wīr ‘(sieraad van) metaaldraad’ (ne. wire ‘(metaal)draad’); on. víra in víra-virki ‘van metaaldraad gemaakt werkstuk’ (nzw. vira ‘wikkelen’, vir (dial.) ‘metaaldraad’); < pgm. *wīraz, *wē2raz. Bij deze wortel ook Oudfries wīr, nnl.wier en ablautend oe. wār ‘wier, zeegras’.
Van het eerste lid van guirlande bestonden twee hoofdvormen, gar- en guir-. De vorm gar- is ontleend aan Frankisch *weara ‘gouddraad, gouden sieraad met gevlochten arabesken als kroon of versiersel op de helm’, dat zich wrsch. rond 800 uit een oudere vorm *wēra ontwikkelde. Dergelijke sieraden zijn in Noord-Frankrijk gevonden. Garlande werd ontleend o.a. als Engels garland ‘(bloem)slinger’ en mnl. garlande ‘id.’. De vorm guir- wordt verklaard door een ontwikkeling in de 9e eeuw in het Frankisch, van *weara > *wiara > *wiera. Een andere verklaring is dat de vorm guir- een Oudnoordse basis heeft en via Normandië in het Frans terecht zou zijn gekomen; dit is niet waarschijnlijk, omdat er alleen een aantal Oudprovençaalse attestaties met guir- zijn, geen Oudfranse.
Lit.: Baldinger; Hoops II

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

guirlande [bloemenslinger] {1588} < frans guirlande < oudfrans gerlande, gourlande (middelnederlands garlande) < italiaans ghirlanda of < oudprovençaals guirlanda, garlanda; etymologie onbekend.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

guirlande znw. v., sedert Kiliaen < fra. guirlande; waarnaast ofra. ook garlande > mnl. garlande, garlange ‘krans, bloemrand aan kleren’. — Het fra. guirlande kwam in de 16de eeuw < ital. ghirlanda, dat zelf uit ofra. garlande afkomstig is. Dit woord gaat terug op een germ. woord, vgl. mhd. wieren ‘inramen, omvlechten, versieren’ (Gamillscheg 455), waarvoor zie: wier. — Zie ook: galon.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

guirlande znw., sedert Kil. Uit fr. guirlande, dat van germ. oorsprong is. Mnl. garlande (ook bij Kil.), garlange v. “krans, bloemrand om kleeren” uit den ofr. vorm garlande.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Debrabandere (2010), Brabants etymologisch woordenboek: de herkomst van de woordenschat van Antwerpen, Brussel, Noord-Brabant en Vlaams-Brabant, Zwolle

gelanders, zn. mv.: feestslingers, bloemenslingers. Verhaspeling van Fr. guirlande < It. ghirlanda < Oprov. guirlanda ‘kroon van gouddraad’.

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

guirlande: “blomme- of papierkrans, festoen” (by WAT s.v. gierlande); Ndl. guirlande uit Fr. guirlande (Mnl. garlande uit Ofr. garlande wu. Eng. garland), in 16e eeu (o.a. by Kil) gar-/ghier-/guirlande, ook It. ghirlanda, misk. v. Germ. herk., maar onseker, mntl. verb. m. galon (q.v.).

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

guirlande (Frans guirlande)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

guirlande bloemenslinger 1588 [Claes] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal