Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

guano - (mest van zeevogels)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

guano zn. ‘mest van zeevogels’
Nnl. de onder den naam van Guano of Huano bekende bemestingstof [1844; WNT Aanv. bemesting], guano ‘vogelmest van de eilanden voor de Peruaanse kust’ [1847; Kramers].
Ontleend aan Spaans guano ‘mest van zeevogels’ [ca. 1580; Friederici] < Quechua huanu ‘mest’.
Via vertalingen van de Historia natural y moral de las Indias van de Spanjaard José de Acosta (1590), waarin hij landen en volken van Amerika beschrijft, kwam het woord al vroeg zowel in het Frans (1598; Rey) als in het Engels (1604; OED) terecht. In het Nederlands is het pas halverwege de negentiende eeuw aan het Spaans ontleend, op het moment dat men de meststof guano in grote hoeveelheden in West-Europa ging invoeren. Ook in het Duits komt het woord pas vanaf deze tijd voor.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

guano [mest van zeevogels] {1847} < spaans guano < quechua wánu [mest, drek].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

guano znw. m. reeds in de tijd der Inka’s als mest gebruikte uitwerpselen van vogels op de eilanden voor de kust van Peru en Chili; dit internationale woord gaat terug op het Ketsjoea-woord huanu ‘uitwerpselen, mest’ (Lokotsch Et. Wb. amer. Wörter Nr. 34).

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

guano v., uit Sp. id., van Peruv. huanu = mest.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Debrabandere (2011), Limburgs etymologisch woordenboek: de herkomst van de woorden uit beide Limburgen, Zwolle

lugano, zn.: vogelmest. Volksetymologische vervorming van guano.

F. Debrabandere (2010), Brabants etymologisch woordenboek: de herkomst van de woordenschat van Antwerpen, Brussel, Noord-Brabant en Vlaams-Brabant, Zwolle

fiane, piane, zn.: guano (meststof uit Peru). Var. van Ovl. en Zvl. giane ‘guano’ door g/f-wisseling; piane verder door f/p-wisseling en ook volksetymologisch.

gewaan, gwane, lugano, zn.: guano (Peruaanse mest). Lugano door volksetymologie.

F. Debrabandere (2005), Oost-Vlaams en Zeeuws-Vlaams etymologisch woordenboek: de herkomst van de Oost- en Zeeuws-Vlaamse woorden, Amsterdam

giane (noord, ZV), giono (zuid), geane (ZV), zn.: guano (mest uit Peru). Vervorming van guano.

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

ghwano s.nw. Ook guano.
1. Mis van seevoëls as bemesting gebruik. 2. (gewestelik) Kunsmis.
In bet. 1 uit Eng. guano (1604) of Ndl. guano (1847). Bet. 2 het in Afr. self ontwikkel.
Eng. guano en Ndl. guano uit Sp. guano of huano uit 'n Peruviaanse Indiaanse taal huanu of 'wánu 'mis'.

F. Debrabandere (2002), West-Vlaams etymologisch woordenboek: de herkomst van de West-Vlaamse woorden, Amsterdam

siano (WVD: Ruiselede), zn.: guano (meststof). Door vervanging van de glijder w in guwano door j > gujano, giano en door zj>z/s-uitspraak tot siano.

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

guano: – ghwana/ghwano/koeana/koeano/koewana – , “uitwerpsels v. veral seevoëls”; wsk. via Eng. (mntl. via Ndl.) guano uit Sp. guano/huano uit Peru. huanu, “mis”.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

guano ‘mest van zeevogels’ -> Indonesisch guano ‘mest van zeevogels’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

guano mest van zeevogels 1847 [KKU] <Spaans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal