Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

geleiden - (begeleiden; doorlaten of doorgeven van warmte, elektriciteit e.d.)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

geleiden ww. ‘begeleiden; doorlaten of doorgeven van warmte, elektriciteit e.d.
Onl. in de afleiding framgeleidon (vervoegde vorm) ‘zij voerden weg’ [10e eeuw; W.Ps.]; mnl. geleiden ‘begeleiden, vergezellen, ergens heen of vandaan brengen’, in liten her walewain geleden dart hem vogde ‘lieten heer Walewijn brengen naar waar het hem schikte’ [1260-80; CG II, Wr.Rag.], god ghelede di ‘moge God u geleiden, beschermen’ [1285; CG II, Rijmb.]; nnl. ook van zaken: die vaten welke het bloed (naar) ... geleiden [1769; WNT halsader]; nnl. ‘(warmte, elektriciteit e.d.) doorlaten en overdragen’, in (over warmte:) gebruik van slegt of goed geleidende ligchamen [1806; WNT Aanv. concentreeren], zoutoplossingen, welke laatste de elektriciteit des te beter geleiden, naarmate zij sterker zijn [1832; WNT Aanv. isoleeren].
Afleiding van het werkwoord → leiden ‘doen gaan’, met het voorvoegsel → ge- (sub f). In de betekenis ‘vergezellen (ter bescherming)’ wordt in plaats van geleiden tegenwoordig meestal de verdere afleiding begeleiden gebruikt, in de betekenis ‘voeren, brengen (naar)’ is het simplex leiden nu gebruikelijk. De betekenis ‘voeren, brengen (naar)’ is via toepassing op het gebied van vloeistoffen, stoom etc. uitgebreid tot het doorlaten en overdragen van warmte en elektriciteit.
Ohd. gileitan, geleiten (nhd. geleiten); oe. gelǣdan.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

geleiden ‘begeleiden’ -> Deens gelede ‘begeleiden’ (uit Nederlands of Nederduits); Noors geleide ‘begeleiden’ (uit Nederlands of Nederduits).

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal