Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

gedachtenis - (herinnering, aandenken)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

gedachtenis bn. ‘herinnering, aandenken’
Vnnl. tot gedachtenise syner genade ‘ter gedenking van zijn genade’ [1569; WNT], gedachtenisse der sonden ‘herinnering aan de zonden’ [1688; WNT]; nnl. tot eene duurzaame gedagtenis ‘tot een blijvend aandenken’ [1784; WNT], hare goede moeder, zaliger gedachtenis ‘haar goede moeder zaliger, haar goede moeder die nu overleden is’ [ca. 1870; WNT].
Afgeleid van gedacht, het verl.deelw. van → gedenken, met het achtervoegsel → -nis.
Mnd. (ge)decht(e)nisse, (ge)dacht(e)nisse, ohd. githehtnissi ‘aandacht, het denken aan’ (nhd. Gedächtnis ‘geheugen; aandenken’).

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

gedachtenis znw. v., mnl. ghedachtenesse, ghedechtenesse ‘geheugen, herinnering’, mnd. (ge)dechtnisse, dachtnisse, ohd. kithehtnissi, afgeleid van het verl. deelw. gedacht. Daarnaast mnl. ghedenkenesse, nmd. gedenkenisse, mhd. gedenknüsse. — Zie: denken.

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

† gedachtenis znw, mnl. ghedachtenesse, ghedechtenesse v. ‘geheugen, herinnering’ ohd. kithêhtnissi v. ‘devotio’ (hd. gedächtnis o.), mnd. (ge)-dechtnisse, dachtnisse v. ‘herinnering, gedachtenis’. Een afl. bij het verl. deelw. van gedenken. — Bij de praesensstam sluit zich aan mnl. ghedenkenesse v. (nog zuidndl. gedenkenis), ook mnd. mhd.

Thematische woordenboeken

J. van de Kamp en J. van der Wijk (2006), Koosjer Nederlands: Joodse woorden in de Nederlandse taal, Amsterdam; inclusief ongepubliceerde aanvullingen door de auteurs

zijn gedachtenis zij tot zegen, haar gedachtenis zij tot zegen formule waarmee een achtenswaardige overledene wordt geëerd | vert. van Jidd. zichroune livrooche/ Hebr. zichrouno livrocho (zichrono livracha). Zie z.l.

— Keren Hajesod eerde Herman [Menco] al met de Jakir-award. De stad met een arme oriëntaals-joodse bevolking zal hem waarschijnlijk eren met een straatnaam. Dat lintje en die award heeft hij nog meegemaakt, die straatnaam niet meer. Misschien is dat maar goed ook. Hij zou het te veel eer hebben gevonden. Volkomen ten onrechte.
Zijn gedachtenis zij tot zegen. (TAMARAH BENIMA ; WILLEM KOSTER; JAAP MEIJERS, 2003)

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

gedachtenis ‘het zich herinneren’ -> Negerhollands gedachtnis, gedagtenis ‘het zich herinneren’.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal