Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

fuga - (meerstemmig muziekstuk met afwisselende beurten)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

fuga zn. ‘meerstemmig muziekstuk met afwisselende beurten’
Vnnl. alleen in de letterlijke Latijnse betekenis fuge ‘vlucht’ [1500-25; MNHWS] en als kunstwoord bij Meijer met een nogal vreemde betekenisomschrijving: fugæ “vluchtelinghen, sestienen-deelnooten” [1654; Meijer]; nnl. fuga ‘meerstemmig muziekstuk met afwisselende beurten’ [1739; WNT verhandelen].
Ontleend aan Italiaans fuga, mv. fughe ‘id.’ [1581; DEDLI], zelf ontleend aan Latijn fuga ‘vlucht’, van dezelfde stam als fugere ‘vluchten’.
Latijn fugere is verwant met Grieks pheúgein ‘(ont)vluchten’; Litouws búgti ‘bang zijn’; bij de wortel pie. *bheug- ‘vluchten’ (IEW 152).
In het middeleeuws of christelijk Latijn kreeg fuga in de 14e eeuw de betekenis ‘beurtzang, canon’, letterlijk: ‘voor elkaar vluchtend gezang’, ofwel ‘gezang waarin een melodie voor zichzelf op de vlucht slaat wanneer diezelfde melodie even later opnieuw wordt ingezet’. Pas in het Italiaans van de 16e eeuw werd het woord op instrumentale muziek toegepast; toen ook begon de verspreiding over de andere Europese talen.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

fuga [meerstemmig stuk] {1739} < italiaans fuga [vlucht, fuga], zo genoemd omdat de partijen van het motief schijnen te vluchten, te ontsnappen in de verschillende stemmen < latijn fuga [vlucht].

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

fuga (Italiaans fuga)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

fuga meerstemmig stuk 1739 [WNT verhandelen] <Italiaans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal