Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

essay - (verklarend of betogend opstel)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

essay zn. ‘verklarend of betogend opstel’
Nnl. essay ‘id.’ [1769; WNT Aanv.].
Ontleend aan Engels essay ‘opstel’ [1597; OED] < Frans essai ‘opstel’ [1575], eerder al ‘poging’ [1140; Rey] < Laatlatijn exagium ‘weging’, afleiding van exigere ‘afmeten, afwegen, onderzoeken’, zie → exact.
De Franse schrijver Michel de Montaigne publiceerde in 1575-80 zijn bundel opstellen onder de titel Les Essais, doelend op de ‘toetsing’ van zijn oordeel aan alle gelegenheden die het leven hem bood. De Britse filosoof en politicus Sir Francis Bacon volgde hem daarin na en gaf in 1597 zijn opstellen de titel Essayes. De oudere Franse betekenis ‘poging, proeve (in het bijzonder van edele metalen)’ is nog te vinden in de Middelnederlandse vormen assaye, assaai, essaai, en bij Kiliaan assay, essay.
essayist zn. ‘schrijver van essays’. Nnl. essayist “wie proeven neemt, of verhandelingen schrijft” [1863; Kramers]. Ontleend aan Engels essayist ‘schrijver van essays’ [1609; OED], een afleiding van essay.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

essay [opstel] {1926-1950} < engels essay < oudfrans essai (vgl. essayeren).

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

essay znw. o. ‘proeve, niet te korte voor een ruim publiek bestemde verhandeling’ < ne. essay < nfra. essai afl. van het ww. essayer ‘beproeven’ < vulg. lat. *exagiāre ‘afwegen’. — In de 16de eeuw bet. ne. essay nog ‘onafgewerkte verhandeling’.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2007), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Supplement, Stellenbosch

essay s.nw.
Stuk prosa waarin iets op 'n kunstige wyse bespreek word.
Uit Eng. essay (1597) of Ndl. essay (1769).
Eng. essay en Ndl. essay uit Fr. essai. Die woord essai is wsk. vir die eerste keer in 1580 deur die Fr. skrywer Montaigne gebruik om na sy prosastukke te verwys.
Ndl. essay (1926 - 1950).

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

essay: “bep. lettk. genre”; via Eng. essay uit Fr. essai, (eint.) “probeerslag”, in Afr. i.v.m. metaaltoetse ook nog in vorme essa(a)i/-eer/-eur – Fr. essai hou verb. m. Lat. exigere (uit ex-, “uit”, + igere uit agere, “aan die gang sit, dryf”) in bet. “weeg, uitdryf, toets”.

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

essay (Engels essay)

L. Koenen, R. Smits (1992), Peptalk, De Engelse woordenschat van het Nederlands

essay [eseej] {poging} serieus opstel over een politiek of cultureel probleem.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

essay ‘verhandeling’ -> Indonesisch ésai ‘verhandeling’.

Dateringen of neologismen

F. Bakker, E. van Ruijsendaal, P. Uljé, D. van Zijderveld, Vindpunt.nl – elektronisch doorzoekbare Woordenlijst Overbodig Engels met Nederlandse tegenhangers, uitgebreide en verbeterde voortzetting van de boekuitgaven Funshoppen in het Nederlands (2009) en Op-en-Top Nederlands (2015)

essay zn. Ontleend aan het Engels.
[alg.] = (korte) verhandeling, (letterkundig) opstel, proeve, betoog.

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

essay verhandeling 1769 [Aanv WNT] <Engels

J. Posthumus (1986), A Description of a Corpus of Anglicisms, Groningen

essay, het ['ɛse:, -'-] Koenen 1940; Koenen 1974; Van Dale 1976. Editorial comment: Of the two pronunciations the French one, with the stress on the last syllable, is the older. In post-war years it has been steadily losing ground to the English pronunciation model. Loanword from English essay, n. ['--]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal