Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

drijfveer - (innerlijke aandrift, beweegreden)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

drijfveer zn. ‘innerlijke aandrift, beweegreden’
Nnl. drijfveer ‘beweegreden’ [1781; WNT eigenbaat].
Samenstelling uit → drijven in de oude betekenis ‘voortstuwen, aandrijven’ en → veer 1 ‘veerkrachtig voorwerp’, dus letterlijk ‘(gespannen) veer die beweging aan een werktuig geeft’. Misschien een leenvertaling uit Duits Triebfeder ‘id.’ [18e eeuw; Pfeifer], dat ook van begin af aan al de overdrachtelijke betekenis heeft.
In alle attestaties van dit woord in het WNT heeft het de huidige overdrachtelijke betekenis ‘beweegreden’. De technische betekenis ‘aandrijf-mechanisme’ komt niet, of niet meer voor.

EWN: drijfveer zn. 'innerlijke aandrift, beweegreden' (1781)
ANTEDATERING: drijfvere 'zeker onderdeel van een waag' [1666; iWNTwaag I]
Later: alle de Dryf-vederen 'alle de beweegredenen' [1749; Opregte Groninger courant (KB) 18/2] (EWN: 1781)
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.H. Schröder (1980), Van Aalmoes tot Zwijntjesjager, Baarn

drijfveer

Het woord veer betekent eigenlijk zo iets als: vooruitvliegend, snel, voorwaarts strevend. Het wordt in de eerste plaats gebruikt om de lichaamsbedekking van vogels aan te duiden en wordt daarna bij vergelijking de naam van allerlei voorwerpen die in hun vorm min of meer overeenkomst vertonen met zo’n veer, bijvoorbeeld: dunne smalle strook hout of metaal en in het bijzonder: zulk een reep of strook die na gebogen te zijn de oorspronkelijke stand wil hernemen en dus buigzaam en veerkrachtig is. Dan wordt veer het buigzame deel dat een uurwerk doet lopen, dus het mechanisme aandrijft. Dat is dus de eigenlijke drijfveer. Figuurlijk is drijfveer: datgene wat iemand tot een handeling drijft, beweegreden. Dat is thans de enige betekenis.

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

drijfveer (Duits Triebfeder)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

drijfveer beweegreden 1793 [WNT] <Duits

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal