Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

doorstaan - (staande blijven, bestand zijn tegen iets)

Idioomwoordenboeken

F.A. Stoett (1923-1925), Nederlandsche Spreekwoorden, Spreekwijzen, Uitdrukkingen en Gezegden, drie delen, 4e druk, Zutphen

2268. Den toets doorstaan,

d.w.z. bestand zijn tegen de proef, het onderzoek; eig. gezegd van goud, welks gehalte door middel van een toetssteen (fr. pierre de touche (ook fig.); hd. probirstein) onderzocht wordt. Zie Kiliaen: Toetsen, auri vel argenti bonitatem explorare indice lapide; toetssteen, j. goudsteen, coticula, index; bij Pers, 525 a: op den toets stellen; Kluchtspel III, 334: op den toetssteen zetten; Halma, 644: Ik moet hem eens toetsen, ik moet hem eens op de proef stellen; Sewel, 789: Iemand op den toets zetten, to try one; iets ter toetse brengen, to bring a thing to a trial; hy kan de toets niet uitstaan, he cannot stand the test; Harreb. II, 336 a: Dat kan den toets niet doorstaan. Vgl. ook het 17de-eeuwsche toets houden, hetzelfde als proef houdenBrand, Lev. v. Vondel, bl. 14: Geen toets houden; Vondel, Aenleidingh: De hemelsche Poëzy moet op den toetssteen van een beslepen oordeel proef houden.; hd. die Probe aushalten, het adj. proefhoudend, hd. probehaltend. Zie no. 2162.

2501. De vuurproef doorstaan,

d.i. een harde proef, een streng onderzoek doorstaan. De uitdrukking bevat eene herinnering aan den tijd der godsoordeelen of ordaliën. De vuurproef, te onderscheiden van de ijzerproef (zie no. 834), bestond hierin, dat de aangeklaagde zijne hand een bepaalden tijd in het vuur moest houdenVgl. Daar zou ik mijne hand (niet) voor in 't vuur willen steken (Harreb. I, 276 b); in Zuid-Nederland: ik zou er geen heet ijzer voor durven dragen; ik zou er geen kooltje vier voor opslikken; enz. fr. j'en mettrais la main au feu; hd. da wollte ich meine Hand (nicht) für ins Feuer legen, stecken., over gloeiende kolen moest loopen, of in het bloote hemd, dat soms met was bestreken werd, door een brandende houtmijt moest gaan; bleef hij ongedeerd, dan was zijne onschuld bewezen. Deze proef, die reeds in de Veda's vermeld wordt, en ook bij de Grieken bekend was, is eens in alle werelddeelen gebruikelijk geweest, en is dit nog in vele streken van Afrika, Zuid-Azië en Oost-Indië. Vgl. afrik. die vuurproef deurgaan; fr. passer par le creuset (smeltkroesHier wordt dus gedacht aan het onderzoek van ertsen of metalen; zie no. 1888.); hd. die Feuerprobe bestehen; eng. to stand the test; zie Noordewier, 437; De Cock1, 108; Grimm, Rechtsalterth.4 II, 567-578.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal