Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

disponeren - (beschikken over; in de juiste stemming brengen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

disponeren ww. ‘beschikken over; in de juiste stemming brengen’
Mnl. Al dat hi hier doet ende disponeert ‘alles wat hij in dezen doet en beschikt’ [1357; MNW merkelike]; vnnl. disponeren “beschicken oft stellen” [1577; Werve], disponeerde (hem) sodanich dat ‘bracht (hem) in zodanige toestand, stemming’ [1636; WNT], als verl.deelw. beter gedisponneert sijnde ‘in een betere stemming (gebracht) zijnde’ [1636; WNT], goederen, daer over men by testamente disponeren magh ‘goederen waarover men bij testament kan beschikken’ [1651; WNT].
Ontleend, oorspr. als rechtsterm, aan Latijn dispōnere ‘uiteenplaatsen, verdelen, regelen, vrij beschikken’, gevormd uit → dis- ‘uiteen, weg’ en pōnere ‘plaatsen’, zie → positie.
disponibel bn. ‘beschikbaar’. Nnl. disponibel “daar men over beschikken kan, ter beschikking gereed” [1805; Meijer], gereed en disponibel ‘gereed en beschikbaar’ [1823; WNT toevoeging]. Ontleend aan Frans disponible ‘beschikbaar’ [ca. 1500; Rey] < middeleeuws Latijn disponibilis ‘id.’, afleiding van Latijn dispōnere.

EWN: disponeren ww. 'beschikken over; in de juiste stemming brengen' (1357)
ANTEDATERING: wel gedisponeert tote vele consten 'goed toegerust voor vele ambachten' [1351; MNW hantgedaet]
EWN: ♦ disponibel bn. 'beschikbaar' (1805)
ANTEDATERING: dat … eene Vloot van ruim 40 Schepen … disponibel zoude voorhanden geweest zijn [1795; Notulen, 87]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

disponeren [beschikken, regelen] {1456} < latijn disponere [uit elkaar plaatsen, indelen, regelen, verordenen], van dis- [uiteen] + ponere [plaatsen].

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

disponeren beschikken, regelen 1456 [HWS] <Latijn

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal