Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

dezelfde, hetzelfde - (aanwijzend voornaamwoord)

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

dieselde: dikw. in Afr. gebr. i.p.v. dieselfde.

Thematische woordenboeken

Ch.F. Haje (1932), Taalschut, schrijf weer Nederlandsch, Leiden

Dezelfde > hetzelfde
(1)
Het onderscheid tusschen deze beide wordt nog maar flauw gevoeld. Hetzelfde legt bijna altijd het loodje: De toestand was in 1929 dezelfde > hetzelfde als in 1930. Deze stoelen zijn dezelfde > hetzelfde als die. De vlakte van Nieuw-Castilië is dezelfde > hetzelfde als die van Oud-Castilië.
Dezelfde als schikt zich in geslacht en getal alleen dan naar de woorden, die het met elkaar in verbinding brengt, wanneer die woorden identiek zijn, wanneer ze één en hetzelfde aangeven: De koe, die die boer mij eerst vertoond had, was dezelfde, als die hij mij later wou aansmeeren (er was dus maar één koe). Maar is er geen identiteit, dan zegt de taal hetzelfde: Deze koe is hetzelfde als die (twee koeien, die hetzelfde geteekend, even groot, even zwaar zijn).
Zonder als is het hetzelfde en dan beteekent het onveranderlijk: De omloopstijd der aarde om de zon is niet altijd hetzelfde; niet veranderd: De toestand van den patiënt is nog steeds hetzelfde; gelijk van maaksel: Die twee jurken zijn hetzelfde.
Men lette op het onderscheid tusschen: Die man blijft altijd dezelfde (als die hij vroeger was, identiteit.) Die man blijft altijd hetzelfde (hij is altijd in hetzelfde - niet veranderende - humeur).

(1) De heer B. Person, redacteur van de Haagsche Post, richtte het eerst mijn aandacht op dit punt.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

dezelfde, hetzelfde ‘aanwijzend voornaamwoord’ -> Negerhollands selbu, seldu, seldǝ ‘aanwijzend voornaamwoord’; Sranantongo a srefi ‘aanwijzend voornaamwoord’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

dezelfde, hetzelfde* aanwijzend voornaamwoord 1240 [VMNW]

Idioomwoordenboeken

F.A. Stoett (1923-1925), Nederlandsche Spreekwoorden, Spreekwijzen, Uitdrukkingen en Gezegden, drie delen, 4e druk, Zutphen

1580. Iemand met gelijke (of dezelfde) munt betalen.

d.i. in eigenlijken zin: iemand betalen met geld of munt van dezelfde waarde, als waarmede hij betaald heeft; bij overdracht in toepassing op onvriendelijke of vijandige handelingen: iemand bejegenen zooals hij ons heeft bejegend, hem zijne handelingen op dezelfde wijze betaald zetten, vergelden; 17de eeuw op zoo weerom handelen. Vgl. Poirters, Mask. 26; Asselijn, Jan Kl. 447; Idinau, 261:

 Die werdt met de selfde maete ghe-meten
 En met de selfde munte be-taelt,
 Die, daer hy een ander heeft mede ver-beten,
 Met de selfde maniere, oock werdt ont-haelt.

 Die wat doet wt wrake, seer leelijcken faelt.Zie verder Huygens, Zeestraet, vs. 725: Ick eisch gelycke Munt; Van Effen, Spect. IV, 108; 240; VI, 151; VII, 79; IX, 223; Tuinman I, 266; 501: Malkander met gelyke munt betaalen (malkander eveneens handelen), to pay one another in the same coin; Ndl. Wdb. II, 2200; IX, 1241; Villiers, 84; Slop, 106: Hij zou zich niet meer laten koejeneeren, maar munt met munt betalen. Vgl. ook het hd. jemand mit gleicher Münze bezahlen; de. at betale med samme Mynt; fr. payer quelqu'un de la même monnaie; rendre à quelqu'un la monnaie de sa pièce (Wander III, 781); eng. to pay a p. back in the same (or in his own) coin. Synoniem was de uitdr. iemand antwoorden in eigen spraeck (Witsen 482 b); iemand met zijn eigen vet begieten (Kluchtspel I, 49); wittebrood voor weggen wedergeven (Noord en Zuid XX, 142). (Aanv.) Soms ook iemand met zijn eigen munt betalen, evenals in het eng. to pay a person in his own coin.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal