Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

derailleren - (ontsporen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

derailleren ww. ‘ontsporen’
Nnl. derailleeren ‘ontsporen (van treinen)’ [1863; Kramers], [1896; WNT trein], derailleren ‘ontsporen, uit de koers raken, opraken’ (overdrachtelijk) [1953; WNT vitaal].
Ontleend aan Frans dérailler ‘uit de rails lopen’ [1842; Rey], gevormd uit dé- ‘ont-, weg van’, zie → de-, en het zn. rail ‘spoor’, zie → rail.
Veel spoorwegtermen zijn uit het Engels ontleend of vertaald. Het Engels gebruikt voor ‘ontsporen’ echter derail of be derailed, dat indirect aan het Frans is ontleend, getuige de eerste attestatie (1850) in OED, uit een boek over het spoorwegstelsel: Derailment: I have adopted this word from the French ... the verb to derail or to be derailed may be used in a corresponding sense ‘Derailment: ik heb dit woord overgenomen uit het Frans... het werkwoord derail of be derailed kan in overeenkomstige zin worden gebruikt’.

EWN: derailleren ww. 'ontsporen' (1863)
ANTEDATERING: om het dérailleren ('ontsporen') onmogelijk te maken [1845; AHB 25/11]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

derailleren [ontsporen] {1896} < frans dérailler, van dé- [van … weg] + rail (vgl. rail).

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

derailleren ontsporen 1896 [WNT trein] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal