Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

deerlijk - (jammerlijk, bedroevend, vreselijk)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

deerlijk bn. ‘jammerlijk, bedroevend, vreselijk’
Mnl. in nit derleke ‘op onschadelijke wijze’ [1240; Bern.], deerlijc ‘jammerlijk, ellendig’ [1460-80; MNW-R].
Gevormd uit → deren ‘schaden’ en → -lijk.
De betekenis heeft zich ontwikkeld van letterlijk ‘schade berokkenend’ tot (als gevolg daarvan) ‘in deerniswekkende toestand verkerend, jammerlijk’.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

deerlijk* [jammerlijk] {deerlike(n) 1485} afleiding van deren.

P.H. Schröder (1980), Van Aalmoes tot Zwijntjesjager, Baarn

deerlijk

In het hedendaagse taalgebruik wordt deerlijk alleen nog gebezigd als versterking. Men zegt: hij heeft zich deerlijk vergist, zich deerlijk misrekend, en deerlijk betekent dan niet meer dan: erg, geducht. Maar natuurlijk hoort deerlijk bij het werkwoord deren: pijn doen, letsel toebrengen (wat niet weet wat niet deert), evenals deernis: ontroering, medelijden. Deerlijk is dus oorspronkelijk: van een zodanige aard dat het leed doet, dus: jammerlijk, ellendig. Langzamerhand boet het woord aan kracht in. Via beklagenswaardig gaat het betekenen: ontroerd, aangedaan en zo wordt het langzamerhand een bijwoord van graad.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

deerlijk bnw. Afl. van deren. Komt reeds mnl. voor.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

deerlijk, deernis , afleid. van deren.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

deerlijk* jammerlijk 1485 [MNW]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal