Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

date - (afspraakje)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

date zn. ‘afspraakje’
Nnl. date ‘afspraakje’ [1988; Coster 1999].
Ontleend aan Amerikaans-Engels date ‘afspraakje’ [1896; OED], een betekenisvernauwing van date ‘voor iets afgesproken, vastgelegde datum en tijd’, op zichzelf weer ontstaan uit de algemenere betekenis date ‘datum’ < Oudfrans date < middeleeuws Latijn data, zie → datum.

EWN: date zn. 'afspraakje' (1988)
ANTEDATERING: een mislukte "date" tussen twee studenten [1963; Het Parool 11/6]
Later: mijn "date" ('degene met wie het afspraakje is gemaakt') was … de vrouw van mijn collega en vriend [1976; Oltmans, 157]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

date (Engels date)

L. Koenen, R. Smits (1992), Peptalk, De Engelse woordenschat van het Nederlands

date [deet] 1. afspraakje, meestal van mogelijk amoureus gehalte; 2. degene met wie je dat afspraakje hebt; ‘daar is mijn date’.

Dateringen of neologismen

F. Bakker, E. van Ruijsendaal, P. Uljé, D. van Zijderveld, Vindpunt.nl – elektronisch doorzoekbare Woordenlijst Overbodig Engels met Nederlandse tegenhangers, uitgebreide en verbeterde voortzetting van de boekuitgaven Funshoppen in het Nederlands (2009) en Op-en-Top Nederlands (2015)

date zn. Ontleend aan het Engels.
[afspraak] = afspraak, afspraakje. Ze heeft vanavond een afspraakje met een sympathieke knul.
[alg.] = gotesk, silvanisch, gruwelig.

M. De Coster (1999), Woordenboek van Neologismen: 25 jaar taalaanwinsten, Amsterdam

date (← Eng.), persoon met wie men een afspraakje heeft; scharreltje.

... en Michaja is mijn ‘date’, we gaan veel uit in het weekend. (Vrij Nederland, 04/06/88)
Hoe willen zij dat vrouwen zich gedragen tijdens een date? (Nieuwe Revu, 27/12/96)
De meeste romans die zich afspelen in het trendy grotestadsleven van New York worden bevolkt door jonge, hippe mensen die de hele dag niets anders lijken te doen dan zich, gehuld in designerjeans, al cokesnuivend van de ene party naar de andere nachtclub te begeven en — vaak met in weemoed gedrenkte humor beschreven — te proberen om, in het geval van damesauteurs, een man of in ieder geval een date te vinden. (HP/De Tijd, 16/05/97)

date rape (← Eng.), verkrachting van een vrouw met wie men een afspraakje heeft gemaakt. Vooral gangbaar in Amerika. De term wordt toegeschreven aan de Amerikaanse psychiater Mary Koss. Het verschijnsel kwam vooral ter sprake tijdens het proces van Mike Tyson in 1992. Hij werd toen schuldig bevonden aan verkrachting, alhoewel het slachtoffer, Desiree Washington, hem ’s nachts alleen had bezocht op zijn hotelkamer. De vraag die tijdens dergelijke gerechtszaken aan de orde kwam, was of het hier om verkrachting ging dan wel om seks met wederzijdse goedkeuring.

In Nederland heeft de huidige overheidscampagne tegen seksueel geweld (‘Seks is natuurlijk, maar nooit vanzelfsprekend’) al de nodige discussies opgeleverd. In de Verenigde Staten blijkt date-rape ofwel verkrachting na een afspraakje het onderwerp van gesprek te zijn sinds het neefje van senator Kennedy een opgepikt meisje verkrachtte. (Opzij, November 1991)
Austen Donnellan, een Brits universiteitsstudent, is eergisteren door een Londense rechtbank vrijgesproken van de verkrachting van een medestudente na afloop van een kerstfeestje, waar de sterke drank rijkelijk vloeide. De zaak heeft in Groot-Brittannië voor grote opschudding gezorgd omdat ze de definitie van de term ‘date rape’, en van man-vrouwrelaties in het algemeen, op losse schroeven zette. ‘Date rape’ is een verkrachting in een relatie van goede bekenden, meestal tijdens of na afloop van een amoureus afspraakje. (De Morgen, 21/10/93)
‘Date rape’ was dit jaar bij studenten in de Verenigde Staten en Groot-Brittannië één van de belangrijkste gespreksonderwerpen. (Het Nieuwsblad, 20/12/93)
Uit onderzoek blijkt dat één op de drie Nederlandse vrouwen seksueel is misbruikt. In één van de tien gevallen gebeurde dit door iemand uit de kennissenkring of na een afspraakje. In de Verenigde Staten wordt zo’n verkrachting dan ook een ‘date rape’ genoemd. (David Heytze en Siska Oosterling: Ken ik jou niet ergens van!, 1994)
Zo is in de Noordamerikaanse studentenkringen ‘date rape’ een begrip geworden: je maakt een afspraak met een jongen (of man) en hij randt je aan op de achterbank van zijn auto. (Inez van Eijk: Bij jou of bij mij, 1994)
Op Princeton circuleren, evenals op andere universiteiten, lijsten met namen van vermeende plegers van ‘date rape’, die ‘castratielijsten’ worden genoemd. (HP/De Tijd, 26/08/94)
Britse scholen waarschuwen vrouwelijke leerlingen voor de date-rapedrug: een reuk- en geurloos middeltje dat steeds meer meisjes in hun drankje geloosd krijgen. Het maakt hen willoos, ze worden verkracht, later herinneren ze zich niets meer. (De Morgen, 17/12/97)
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal