Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

contact - (aanraking)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

contact zn. ‘aanraking’
Nnl. contact ‘omgang, verbinding’ [1841; WNT revelatie], in de samenstelling contact-theorie ‘theorie inzake (mogelijkheid tot) elektrische verbinding’ [1862; WNT volta].
Al dan niet via Frans contact [1586] ontleend aan Latijn contāctus, van het werkwoord contingere ‘aanraken’ (verl.deelw. contactus; uit het teg.deelw. ook → contingent), gevormd uit → com- ‘samen, met’ en het werkwoord tangere ‘aanraken’, zie → tangens.
De betekenis ‘elektrische verbinding’ is ontleend aan het Engels, waar het woord in die betekenis in 1860 voor het eerst werd gebruikt door de natuurkundige Michael Faraday.
contacteren ww. (BN) ‘zich in verbinding stellen met, benaderen’. Nnl. kontakteren [1972; De Clerck 1981]. Geen afleiding van contact, maar ontleend aan Frans contacter. ♦ contactlens zn. ‘lens die op de oogbol wordt aangebracht, ter vervanging van brillenglas’. Nnl. contactlens [1950; WNT Aanv.]. Ontleend aan Engels contact lens ‘id.’ [1888], dus letterlijk ‘lens die in contact staat met het oog’, gevormd met → lens.

EWN: contact zn. 'aanraking' (1841)
ANTEDATERING: contact of raking (van hemellichamen) [1769; Opregte Groninger courant (KB) 30/6]
EWN: ♦ contacteren ww. (BN) 'zich in verbinding stellen met, benaderen' (1972)
ANTEDATERING: Pos zal de Surinaamse Voetbal Bond ... contacteren [1950; De Surinamer (KB) 9/11]
EWN: ♦ contactlens zn. 'lens die op de oogbol wordt aangebracht, ter vervanging van brillenglas' (1950)
ANTEDATERING: Het principe der contactlenzen [1937; Limburgsch dagblad (KB) 30/10]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

contact [aanraking] {1887} < frans contact < latijn contactus = contagio [aanraking, besmetting, invloed], van contingere (verl. deelw. contactum) [aanraken, tot iemand in betrekking staan], van com [samen] + tangere [aanraken].

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Aarts (2017), Etymologisch Dictionairke vaan ’t Mestreechs, Maastricht

kontak (zn.) contact; Nuinederlands contact <1841> < Frans contact.

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

contact opnemen (vert. van Duits Kontakt aufnehmen)

P.H. van Laer (1964), Vreemde woorden in de sterrenkunde, 2e druk, Groningen

Contact (< Lat. contáctus = aanraking; < contingĕre = aanraken). Bij een zoneclips noemt men contact de aanraking van een punt op aarde met de bijschaduw- of kernschaduwkegel van de maan. Men onderscheidt zo vier contacten: ie contact: begin der eclips; 2e contact: begin der totaliteit; 3e contact: einde der totaliteit; en 4e contact: einde der eclips.

P.H. van Laer (1949), Vreemde woorden in de natuurkunde, Groningen/Batavia.

Contact (Lat. contáctus = aanraking; < com- (2), + táctus = het aanraken; tángere = aanraken). Aanraking, verbinding. Ook als eerste lid in samenstellingen; b.v. contactbus, contactstop.

E.J. Dijksterhuis (1939), Vreemde woorden in de wiskunde

Contact (< Lat. contactus = aanraking; < contingere = aanraken). Raking.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

contact ‘aanraking’ -> Indonesisch kontak ‘aanraking; communicatie; lichtknopje’; Ambons-Maleis kontak ‘aanraking’; Balinees kontak ‘aanraking’; Jakartaans-Maleis kontak ‘aanraking’; Javaans kontak ‘aanraking’; Madoerees kontak ‘aanraking’; Makassaars kontấ ‘elektrische schakelaar, knopje van het elektrische licht, elektrische contactknop; kortsluiting hebbend en daardoor niet brandend; aangetrokken tot iemand, verliefd; liefje’; Menadonees kontak ‘aanraking’; Surinaams-Javaans kontag ‘aanraking’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

contact aanraking 1872 [GVD] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal