Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

condens - (condenswater)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

condens zn. ‘condenswater’
Nnl. condens [1960; Koenen].
Afleiding van het werkwoord → condenseren. Volgens Dale 1961 een ‘af te keuren germanisme’; dat suggereert overname uit Duits Kondenswasser ‘condenswater’ (ook bijv. Kondensmilch ‘gecondenseerde melk’), waarbij moet worden aangetekend dat de Duitse woordenboeken de afkorting niet kennen. In het Nieuwnederlands komt naast condensatiewater [ca. 1860; WNT vloeien I] de inderdaad wrsch. aan het Duits ontleende vorm condenswater echter al in 1861 voor [WNT vloeien I], zodat het eerder voor de hand ligt het simplex condens als een verkorting van de Nederlandse vormen te zien.
Overigens is de samenstelling Kondensmilch in het Duits naar het voorbeeld van Engels condensed milk gevormd.
Het Friese Kondins betekent ‘de fabriek van kondinsmolke (gecondenseerde melk) in Leeuwarden’.

EWN: condens zn. 'condenswater' (1960*)
ANTEDATERING: condens 'gecondenseerde melk' eerst in samenstellingen als in: condens-fabrieken [1916; AHB 6/6]
Later: condens 'gecondenseerde melk' in: condens, cacao en melkpoeder [1917; NRC 4/10] (EWN: 1960); condens 'condenswater' in: waardoor nergens condens optreedt [1955; Nieuwe Leidsche courant (Ld) 19/7]
{* Bij de attestatie in het EWN uit 1960 moet als betekenis worden toegevoegd: 'gecondenseerde melk'.}
EWN: ♦ condensatie zn. 'het condenseren' (1663)
ANTEDATERING: een condensatie oft dickmaeckinge [1660; iWNT]
EWN: ♦ condensator zn. 'opslagmedium voor elektriciteit, Leidse fles' (1831)
ANTEDATERING: de proeven met den Condensator en den Electrometer [1791; Alg.KLB 6, 43]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

Thematische woordenboeken

S. Theissen (1978), Germanismen in het Nederlands, Hasselt

condens-

De samenstellingen van condens- met een substantief worden nog door velen afgekeurd als germanismen (D. ‘Kondens-’). Ter vervanging van condensindustrie, condensmelk, condenspot en condenswater worden resp. ‘fabricage van condens’, ‘gecondenseerde melk’, ‘condensatiepot’ en ‘condensatiewater’ voorgesteld.

Slechts Van Gelderen en Jansonius vermelden deze woorden zonder verdere aantekening. Van Dale en Koenen beschouwen ze als germanismen. De andere woordenboeken hebben ze niet eens opgenomen. Nochtans maken de technische woordenboeken geen bezwaar tegen bijv. condenspot. Wat condensmelk betreft, dit kan steunen op de verkorte vorm, die niet ‘condensatie’ luidt maar condens.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal