Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

casanova - (vrouwenversierder)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

casanova [vrouwenversierder] {1949} genoemd naar de Italiaanse avonturier Giacomo Girolamo Casanova (1725-1798).

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2007), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Supplement, Stellenbosch

casanova s.nw.
Onweerstaanbare vroueverleier.
Wsk. uit Eng. casanova (1888).
'n Vroueverleier word so genoem omdat die aktiwiteite van so 'n persoon herinner aan dié van Giovanni Casanova (1725 - 1798), 'n It. avonturier wat baie vroue in verskillende Europese lande verlei het.
Ndl. casanova (1949).

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

casanova (Italiaans casanova)

E. Sanders (1993), Eponiemenwoordenboek: Woorden die teruggaan op historische personen, Amsterdam

casanova, vrouwenverleider
Kenners benadrukken altijd dat de in 1725 in Venetië geboren Giovanni Giacomo Casanova veel meer was dan de vleesgeworden wellust. In verschillende fasen van zijn stormachtige leven verdiende hij zijn brood als bibliothecaris, diplomaat, directeur van de Franse staatsloterij, fabrikant, journalist, officier, spion voor de Inquisitie, prediker, speculant, theaterimpresario en violist. Bovendien was hij goed thuis in de filosofie, de geschiedenis en de letterkunde.
Maar toch: ‘Als we Maurice de Hond aan Nederland lieten vragen: Wat zegt de naam Casanova u?’ schreef Vrij Nederland onlangs, ‘dan zou het antwoord [...] vrijwel onverdeeld in de sfeer van de slaapkamer, het boudoir, of het bordeel liggen.’
Casanova dankt deze reputatie aan zijn autobiografie, getiteld Histoire de ma vie. Het had niet veel gescheeld of deze was nooit verschenen. De erfgenamen van Casanova konden het enorme manuscript - ruim een miljoen woorden! - aanvankelijk aan de straatstenen niet kwijt. In 1812 kwam het voor een grijpstuiver in het bezit van de Duitse uitgever Brockhaus, die in 1820 een flink gecensureerde bloemlezing liet verschijnen. Dat wil zeggen: de nette gedeelten waren zoveel mogelijk geschrapt!
De memoires, waarvan pas in 1960 de volledige tekst verscheen, gaan niet alleen over escapades op de Venusberg. Toch heeft Casanova ongeveer duizend van de drieduizend pagina’s nodig voor gedetailleerde beschrijvingen van zijn honderden solo’s, duo’s of trio’s met nonnen, adellijke dames, moeders en dochters.
Wat maakte Casanova voor hen zo volstrekt onweerstaanbaar? Niet zijn uiterlijk. Hij had een hoog, weglopend voorhoofd, een arendsneus, een weke kin en een stierenek. Nee, zo schrijft een deskundige ergens, ‘de bekoring lag in Casanova’s mannelijke vitaliteit, die ondersteund werd door een groot zelfvertrouwen en gepaard ging met voorkomendheid en toewijding, die alle vrouwen voor hem innam.’
Ook in Nederland benutte Casanova deze eigenschappen. Hij bezocht ons land in 1759 en 1760, verkocht er Franse staatsobligaties tegen een te hoge prijs en lichtte een bijgelovige markiezin op. In Amsterdam ontmoette de 35-jarige Chevalier de Seingalt, zoals hij zich vanaf 1760 noemde, Esther d’O. ‘Een jong ding van veertien jaar’, schrijft hij in zijn memoires, ‘zeer geavanceerd voor haar leeftijd en een volmaakte schoonheid, behalve dat haar tanden onregelmatig geplaatst waren.’
Dat zijn tweede bezoek aan Holland financieel weinig winstgevend was, zo besluit Casanova zijn hoofdstuk over Holland, werd ‘meer dan goedgemaakt door de zoete genietingen, welke ik bij Esther smaakte.’
Het begrip casanova voor vrouwenverleider is in het Nederlands nooit zo ingeburgerd als in andere talen. De Grote Van Dale vermeldt het pas sinds 1991. Een versierder wordt bij ons eerder een Don Juan (z. a.) genoemd - naar een personage uit een toneelstuk van Tirso de Molina uit 1630. Dit ondanks het feit dat Stefan Zweig er ooit op wees dat Don Juan vrouwen juist verachtte, terwijl Casanova met heel zijn wezen van hen hield. Casanova overleed op 4 juni 1798 in Dux in Bohemen, 73 jaar oud. Graf en zerk werden binnen een eeuw geruimd. Maar de grote Casanova-expert J. Rives Childs schrijft: ‘Hij heeft geen stenen monument nodig. Als aanduiding voor rokkenjager is zijn naam doorgedrongen in vrijwel alle talen.’
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

casanova vrouwenversierder 1968 [KWT]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal