Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

carbid - (verbinding van calcium en koolstof)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

carbid zn. ‘verbinding van calcium en koolstof’
Nnl. carbid [1911; Bosch], carbid “scheikundige stof, die, met water gedrenkt, het acetyleengas ontwikkelt” [1916; Koenen].
Verkorting van de samenstelling calciumcarbid(e). Het eerste lid hiervan, calcium ‘scheikundig element (Ca), wit metaal’, is een internationale wetenschappelijke vorming op basis van Latijn calx (genitief calcis) ‘steen, kalksteen’ < Grieks kháliks ‘(kiezel)steen, kalk’, zie → kalk. Carbid is, blijkens de uitgang -id, ontleend aan Duits Karbid, een wetenschappelijke vorming op basis van Latijn carbō ‘steenkool, kolen, houtskool’, een woord waarvan de etymologie onzeker is, zie → carbonpapier, zie ook → carburateur, met het in de chemie gebruikte achtervoegsel -id / -ide.

EWN: carbid zn. 'verbinding van calcium en koolstof' (1911)
ANTEDATERING: calcium carbid [1895; AHB 10/4]
Later: dat leeken zelf zich carbid aanschaffen [1896; Leidsch dagblad (Ld) 5/10] (EWN: 1911)
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

carbid [chemische verbinding] {1901-1925} verkort uit calciumcarbide, van latijn carbo [houtskool] + -ide, van oxide, ten onrechte aangezien voor een achtervoegsel.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Debrabandere (2011), Limburgs etymologisch woordenboek: de herkomst van de woorden uit beide Limburgen, Zwolle

kapied geven, kepiet -, zn.: vol gas geven, hem van katoen geven. Uit carbid, verkort uit calciumcarbid.

F. Debrabandere (2010), Brabants etymologisch woordenboek: de herkomst van de woordenschat van Antwerpen, Brussel, Noord-Brabant en Vlaams-Brabant, Zwolle

capide, kapit, in de uitdr. kapit geven: hem van katoen geven; zich spoeden. Vervormd uit carbid, verkort uit calciumcarbid, vroeger gebruikt in de carbidlampen van fietsen. Vgl. gas geven, dial. petrol geven. - Bibl.: F. Debrabandere, Geef maar (van) katoen. NvN 50 (2002), 27-28; WVD-Contact 16 (2002), 17-20.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

carbid ‘chemische verbinding’ -> Indonesisch karbit ‘chemische verbinding’; Jakartaans-Maleis karbit ‘chemische verbinding’; Madoerees karbit ‘chemische verbinding’; Minangkabaus karibik ‘chemische verbinding’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

carbid chemische verbinding 1906 [WP]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal